Мукъаддес Китап: Эюп
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:10:19.257194+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Тарихий Китаплар
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Тарихий Китаплар

Тарихий Китаплар

1. Эюп

Эюп

Эюп

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

Эюп акъкъында китап

Эюп китабы, башына пек яман вакъиалар тюшкен, пек яхшы адамнынъ тарихыны тариф эте: онынъ эписи балалары эляк олалар, о, бутюн мал-мулькюнден марум къала ве пек ярамай ве азаплы хасталыкъкъа огърай. Эюпнынъ достлары онъа теселли бермек ниетинен келелер, амма тез арада опькеге кечелер. Оларнынъ мантыкъларына коре, Эюп азап чексе, демек, о, гунакяр экен. Амма Эюп буны къабул этип оламай, о, бойле джезагъа ляйыкъ олгъан гуна къазанмагъаныны биле. О, Алланен юзьме-юзь корюшип, озюнинъ къабаатсыз олгъаныны ве Алланынъ акъсызлыгъыны исбатламакъ истей. Сонъ лакъырдыгъа Элиху адлы бир адам къошула, ве ахыры сонъу, Эюпкъа Рабби Озю мураджаат эте. Рабби Эюпнынъ суаллерине догърудан-догъру джевап бермесе де, Алланынъ ве азап чеккен инсафлы адамнынъ корюшюви барышыкънен бите.

Эюп – инсафлы адам. Шейтан Эюпны сынамагъа ниетлене (1–2 б.). Эюпнынъ достларынен олгъан лакъырдысы (3–27 б.). Икмет акъкъында йыр (28 б.). Эюпнынъ сонъки нуткъу (29–31 б.). Элихунынъ сёзлери (32–37 б.). Алла Эюпкъа джевап бере (38–41 б.). Эюп тёвбе эте. Алла Эюпнынъ достларыны къабаатлай (42 б.).

1

Эюп акъкъында

1^1+Уц топрагъында Эюп адлы бир адам яшай эди. Къусурсыз, догъру адам олып, о, Алладан къоркъа ве яманлыкътан къача эди. 2Онынъ еди огълу ве учь къызы бар эди. 3+Онынъ даа 7 000 къой-эчкилери, 3 000 девеси, 500 чифт бугъасы, 500 эшеги ве чокътан-чокъ хызметчилери бар эди. Куньдогъушта яшагъанларнынъ арасында шу акъай энъ намлы адам эди.

4Огъуллары топлашып, озь эвлеринде невбетнен байрамлар япа эдилер ве учь къызкъардашларыны озьлеринен берабер ашап-ичмеге чагъыра эдилер. 5+Байрамларынынъ куньлери биткенинен, Эюп эр вакъыт огъулларыны чагъыртып, оларны темизлеп, Алланынъ огюнде азиз эте эди. Саба эрте турып, о, эр бир огълунынъ адындан бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар кетире эди, чюнки: «Бельки, огъулларым Алла акъкъында яман сёзлер тюшюнип, гуна къазангъандырлар», – деп тюшюне эди. Эюп эр вакъыт ойле япа эди.

Алланынъ Шейтаннен биринджи субети

6+Бир кунь Алланынъ огъуллары[*] РАББИнинъ огюне кельгенде, Шейтан[*] да оларнен берабер кельди. 7+РАББИ Шейтандан:

– Къайдан кельдинъ? – деп сорады.

Шейтан:

– Ер юзюни доланып кельдим, – деп джевап берди РАББИге.

8РАББИ Шейтангъа:

– Къулум Эюпны корьдинъми? – деди. – Дюньяда онынъ киби адам ёкъ. Къусурсыз, догъру бир адамдыр. О, Алладан къоркъа ве яманлыкътан къача.

9Шейтан РАББИге:

– Эюп Алладан къоркъкъанындан файда корьмейми? – деп джевап берди. 10+– Сен оны, эвини ве бутюн барлыкъ-вариетини эр тарафлама къорчаламайсынъмы? Онынъ япкъан эр шейини Сен багъышладынъ, ве айванлары бутюн ер юзюнде чокълаштылар. 11+Амма къолунъны узатып, онынъ эр шейине зарар кетирсенъ, о, Сени ачыкъ яманлайджакъ!

12О вакъыт РАББИ Шейтангъа:

– Яхшы, онынъ бутюн малы-мулькюнен не япмагъа истесенъ, яп, янъгъыз озюне тийме, – деди.

Сонъра Шейтан РАББИнинъ огюнден кетти.

Эюпнынъ биринджи сыналувы

13Бир кунь Эюпнынъ огъулларынен къызлары буюк агъасынынъ эвинде аш ашап шарап иче эдилер. 14Бир хаберджи Эюпкъа келип, бойле деди:

15+– Биз огюзлернен топракъны сюре эдик, янларымызда эшеклер отлай эди. Бирден шевалылар бизге атылып, айванларынъны тутып алдылар, хызметчилеринъни исе къылычнен ольдюрдилер. Янъгъыз мен къуртулдым ве санъа бу хаберни кетирдим.

16+О сёзюни битирмезден, башкъа бир хаберджи келип:

– Алланынъ атеши коктен тюшип, къой-эчкилернен берабер хызметчилеринъни якъып ташлады. Янъгъыз мен къуртулдым ве санъа бу хаберни кетирдим, – деди.

17+О сёзюни битирмезден, башкъа бир хаберджи келип:

– Къасдийлилер учь тарафтан кельдилер ве девелерге атылып, оларны тутып алдылар, хызметчилеринъни исе къылычнен ольдюрдилер. Янъгъыз мен къуртулдым ве санъа бу хаберни кетирдим, – деди.

18О сёзюни битирмезден, башкъа бир хаберджи келип:

– Огъулларынънен къызларынъ буюк огълунънынъ эвинде аш ашап шарап ичкенлеринде, 19апансыздан сахра тарафтан буюк боран къопып, дёрт тарафтан эвге урды ве эвни йыкъты. Эв йыкъылды, ве балаларынънен хызметчилеринъ ольди. Янъгъыз мен къуртулдым ве санъа бу хаберни кетирдим, – деди.

20+О заман Эюп турды, урбасыны йыртты, сачларыны кести де, ерге тюшип, Аллагъа ибадет этти 21+ве бойле деди:

– Бу дюньягъа чыплакъ кельдим,
мындан чыплакъ да кетеджегим.

РАББИ берди, РАББИ алды,

РАББИнинъ Ады мубарек олсун!

22Башына тюшкенлерине бакъмадан, Эюп гуна ишлемеди ве Алланы къабаатламады.

2

Алланынъ Шейтаннен экинджи субети

2^1+Башкъа бир кунь Алланынъ огъуллары РАББИнинъ огюне кельгенде, Шейтан да оларнен берабер кельди. Шейтан РАББИнинъ огюне кельгенде, 2РАББИ Шейтандан:

– Къайдан кельдинъ? – деп сорады.

Шейтан:

– Ер юзюни доланып кельдим, – деди.

3РАББИ Шейтангъа:

– Къулум Эюпны корьдинъми? – деди. – Дюньяда онынъ киби адам ёкъ. Къусурсыз, догъру бир адамдыр. О, Алладан къоркъа ве яманлыкътан къача. О озь къусурсызлыгъында але даа къатты тура, сен исе бош ерде оны къабаатсыз ёкъ этмеге Мени къозгъадынъ.

4Шейтан РАББИге:

– Джангъа джан[*], – деп джевап берди. – Адам озь джаны ичюн эр шейини берер. 5Амма къолунъны узатып, онынъ беденине ве кемиклерине зарар кетирсенъ, о, Сени ачыкъ яманлайджакъ!

6РАББИ Шейтангъа:

– Яхшы, онъа не япмагъа истесенъ, яп, янъгъыз джаныны алма, – деди.

Эюпнынъ экинджи сыналувы

7+Сонъра Шейтан РАББИнинъ огюнден кетти. О, Эюпкъа зарар кетирип, къоркъунчлы тери хасталыкънен онынъ беденини табанларындан башынынъ тёпесинедже къаплады.

8+Эюп бир бардакъ парчасы алды да, куль ичине отурып, яраларыны къырып башлады.

9Апайы онъа:

– Сен эп даа къусурсызлыгъынъда къатты турасынъмы? Алланы яманла да, ебер, – деди.

10+Лякин о, апайына бойле джевап берди:

– Къабакъбаш къадын дайын лаф этесинъ. Алладан яхшылыкъны къабул этип, аджеба яманлыкъны къабул этмейджекмизми?

Башына тюшкенлерине бакъмадан, Эюп озь айткъанында гуна ишлемеди.

Эюпнынъ достлары

11+Эюпнынъ учь досту бар эди: теманлы Элифаз, шуалы Билдад ве наамалы Цофар. Олар онынъ башына тюшкен бутюн белялар акъкъында эшитип, эр бири озь еринден ёлгъа чыкъып топлаштылар ве, оны аджып, рухуны котермек ичюн, онъа кетмеге анълаштылар. 12+Оны узакътан корип, танып оламадылар. Сонъра олар къычырып, агъладылар, урбаларыны йырттылар ве башларынынъ устюнден кокке топракъ септилер. 13+Еди кунь еди гедже онен берабер ерде отурдылар. Кимсе агъзыны ачмады, чюнки Эюпнынъ хорлугъы аджджы олгъаныны коре эдилер.

3

Эюп догъгъанына пешман

3^1Ондан сонъ Эюп агъзыны ачты ве догъгъан кунюни къаргъады. 2Сёзюни башлап, о, бойле деди:

3+– Догъгъан кунюм ёкъ олгъайды,

Мен анамнынъ къурсагъында пейда олгъан гедже гъайып олгъайды!

4О кунь къаранлыкъкъа чевирильгейди,
Юдже Алла оны унуткъайды,
о куню кунеш де догъмагъайды.

5О кунь къаранлыкънынъ ве олюм кольгесининъ къысмети олгъайды,
булутлар оны къаплагъайды,
къаранлыкъ о куннинъ отюни патлаткъайды.
6О геджени зифт къаранлыкъ къаплагъайды,
йылнынъ куньлери арасындан силингейди,
айлардан ич бирине кирмегейди.
7О геджеси бир къадын юкке къалмагъайды,
шу геджеси шенълик сеслери эшитильмегейди.
8Ырымджылар шу геджени къаргъагъайды,
ливьятанны[*] уяндыра бильгенлер
оны лянетлегейди.
9Танъ йылдызлары къара къалгъайды.
Шу гедже ярыкъны беклеп отургъайды,
лякин догъгъан кунешнинъ шавлелерини корьмегейди.

10Ойле олгъайды, чюнки шу гедже анамнынъ къарыныны къапатмады,
чюнки о, манъа чокъ беля ве кедер кетирди.

11+Не ичюн догъгъанымда ольмедим?

Неге къарындан чыкъкъан сонъ гъайып олмадым?

12Не ичюн мени къучакъларына алдылар?

Неге манъа эмчек бердилер?

13Энди ятар да, тынчланыр эдим,
раат олып, юкълар эдим.

14Йыкъылгъан шеэрлерни янъыдан къургъан[*]

дюньянынъ падишаларынен ве насиатчыларынен берабер энди олур эдим,

15алтын топлагъан, эвлерини кумюшке толдургъан
башлыкъларнен бирликте къалыр эдим.

16+Мени, тюшюкни киби, гизли сакълагъайдылар,
кунь ярыгъыны корьмеген сабийлерни киби, топракъкъа комгейдилер.

17Анда яман адамлар къоркъузмаз,
о ерде такъаттан кесильген инсанлар раатланыр.

18Эсирлернинъ эписи раатлыкъ тапар,
озь хорлайыджыларнынъ сесини эшитмезлер.

19Кучюклер де, буюклер де андадыр,
ве къуллар эфендисинден азаттыр.

20+Хорлангъанларнынъ,
ичлери къасеветлерге толу адамларнынъ омюри неден девам этер?

21+Олар олюмни беклей, о исе кельмей,
оны сакълангъан байлыкътан зияде къыдыралар.

22+Олар мезаргъа тюшкенде,
юреклери пек къуваналар.

23+Келеджекте не оладжагъыны бильмеген инсангъа,
чевресини Алла корьсетмеген адамгъа
неге яшайыш берилир?

24Ынъранувларым – меним ашым,
агълавларым – акъкъан сувлар кибидир.

25+Къоркъунчлы къасеветлер меним башыма тюшти,
неден пек къоркъа эдим, о да башыма кельди.

26Тынчлыкъ-аманлыкъ ёкъ, раатлыкъ ёкъ,
башыма белялар тюше.

4

Элифазнынъ биринджи лафы

4^1Теманлы Элифаз бойле джевап берди:

2– Санъа бир шей айтсам,
джанынъ агъырмазмы?
Айтмасам, ичим дерт толаджакъ!
3+Сен чокъусына огют бердинъ,
рухтан тюшкенлерге таянч эдинъ,
4ёлдан урулгъанларгъа сёзлеринъ такъат берди,
тизи титрегенлерге сен къувет бердинъ.

5Лякин беля санъа кельгенде, сен такъаттан тюштинъ,
къаза башынъа тюшкенде, сен къоркътынъ.

6+Алладан къоркъкъанынъ санъа эминлик бермезми,
догъру яшагъанынъ санъа ишанч олмазмы?

7+Тюшюн да бакъ, къабаатсыз адам гъайып олдымы?

Догъру адамлар бирде-бир ерде ёкъ этильдими?

8+Корьгениме коре, кемлик ве яманлыкъ сачкъанлар
белялар берекетини джыяр.

9+Алла уфюрер ве оларны гъайып этер,
гъазабы эсер, ве олар ёкъ олур.

10Багъыргъан арсланнынъ сеси кесилир,
яш арсланларнынъ тишлери къырылыр.

11Аш тапамагъаны ичюн арслан олер,
балалары тараф-тараф къачар.

Элифазнынъ корьгени

12Бир сёз гизли манъа келип етти,
къулагъым фысылтыны эшитти.

13+О гедже мен къоркъунчлы тюшни корьдим,
о вакъыт къатты юкъу адамларны сарды.

14+Мен къоркътым ве пек титредим,
эписи кемиклерим къалтырады.

15Устюмден бир ель кечти,
ве тёпе сачларым тикленди.

16+Кимдир турды, амма не олгъаныны анъламадым,
козюм огюнде анълашылмагъан бир шей тура эди.

Тынчлыкъ ерни къаплады. Сонъ сесни эшиттим:

17+– Алланынъ огюнде адам къабаатсыз олурмы?

Яратыджысынынъ огюнде инсан темиз ола билирми?[*]

18+Мына, Алла Озь къулларына ишанмаз,

Озь мелеклерини биле хаталарда къабаатлар.

19Я адамлар акъкъында не айтмагъа мумкюн?

Олар тоз-топракъта тургъан,
балчыкътан япылгъан эвлерине ошайлар.

Оларны сюмеден къолай эзмеге мумкюн.

20Саба сагъ-селямет олып, акъшамгъа олелер.

Гъайып олгъанларда да, кимсе фаркъына бармаз.

21+Олардан къалгъан барлыкъ башкъаларына къысмет ола.

Алланынъ истегини анъламайып,
олар олип кетелер.

5

Элифаз Эюпны къабаатлай

5^1+Эгер ялварсанъ, санъа джевап бериледжекми?

Азиз мелеклернинъ къайсына кетеджексинъ?
2+Ахмакъны ачувы ольдюрир,
акъылсызны пахыллыгъы гъайып этер.
3Мен ахмакънынъ яхшы яшагъаныны корьгенимнен,
шу дакъкъасы онынъ эвини къаргъадым.
4Балалары ярдым корьмез,
шеэр къапусы янында олар адалетни тапмаз,
оларнынъ къорчалайыджысы олмаз.
5Ач олгъанлар онынъ берекетини ашар,
тикенлернинъ арасында олгъанларыны биле топлар,
ве сувсагъанлар ахмакънынъ байлыгъыны ютар.

6Беля тоз-топракътан пейда олмаз,
къаза бош ерден кельмез.

7Атеш ялынлары тёпеге учкъаны киби,
азап чекмек де – эр кеснинъ къысметидир.

Элифаз айта ки, эр шейни Аллагъа къалдырмакъ керек

8Сенинъ еринъде мен Аллагъа ялварыр эдим,
ишимни Аллагъа къалдырыр эдим.
9+О, акъылымыз етмеген буюк ишлерни япа,
аджайип шейлер япкъанларыны саймагъа чаре ёкъ.

10+Ер юзюне ягъмур ягъдырыр,
тарлаларгъа сувлар акъызыр.

11+Хорлангъанларны О, юксельтир,
агълагъанларны къуртарыр.

12Айнеджи олгъанларнынъ макъсатларыны бозар,
къоллары ниетлерини беджермез.

13+О, акъыллы адамларны оларнынъ айнеджилигинен тутып алыр,
яланджыларнынъ планлары да бошуна олур.

14+Куньдюз къаранлыкъ оларны къаплар,
уйле вакътында да, геджеси киби, къармаланалар.

15+Алла фукъарени къылычтан къорчалар,
кучьлюнинъ агъзындан ве къолундан оларны къуртарыр.

16+Гъарип ишаныр,
яманлыкъ озь агъзыны къапатыр.
17+Алла акъыл огреткен адам не бахтлыдыр,
шунынъ ичюн Къудретли Алланынъ тербиесини ред этме.

18+О, эм яралар, эм яраларны сарар.

Урса биле, къоллары шифа берер.

19+Алты белядан сени къуртарыр,
единджиси де санъа зарар кетирип олмаз.

20+Ачлыкъта олюмден,
дженкте къылычтан О, сени къорчалайджакъ.

21+Къамчыдай аджджы тиллерден сакъланаджакъсынъ,
буюк белялар кельгенде, къоркъмайджакъсынъ.

22Ёкъ этилюв ве ачлыкъ олгъанда, куледжексинъ,
кийик айванлар да сени къоркъузмайджакъ.

23Тарладаки ташлар – сенинъ тарафынъда,
кийик айванларнен муаббетликте яшайджакъсынъ.

24Биледжексинъ ки, чадырынъда аманлыкъ бар.

Эвинъе бакъып, ич бир къусур тапмайджакъсынъ.

25+Балаларынъ чокълашаджакъ,
эвлятларынъ да ер юзюндеки от киби оладжакъ.

26+Пишкен богъдай вакътына джыйылгъаны киби,
мезаргъа къартлыгъынъда киреджексинъ.

27Бакъ, биз бойле нетиджеге кельдик,
мен санъа айткъаным догърудыр.

Онынъ ичюн буны динъле ве акълынъда тут.

6

Эюпнынъ джевабы

Эюп озюнинъ чеккен азапларына шикяет эте

6^1Эюп бойле джевап берди:

2– Ах, эгер гъамны чеккейдилер,
азабымны да онен берабер теразеге къойгъайдылар!

3+О, мытлакъа денъизнинъ къумундан агъыр олур эди!

Шунынъ ичюн мен тюшюнмейип лаф эттим.

4+Къудретли Алланынъ окълары манъа сапланды,
рухум оларнынъ зеэрини иче,

Алланынъ дешетлери манъа къаршы чыкътылар.

5Оту олгъан кийик эшек къычырырмы?

Ашы олгъан бугъа мунърерми?

6Дамсыз бир аш тузсуз ашалырмы?

Йымырта акъы леззетли олурмы?

7Мен тиймеге биле истемеген шейлер
меним игренч ашым олды.

8Ах, ялварувым ерине кельгейди,

Алла истегимни беджергейди!

9+Алла мени йыкъмагъа истегейди,

Озь къолунен мени ольдюргейди!

10Мукъаддес Алланынъ сёзюни ред этмегеним ичюн,
бу меним рухумны котерир эди,
мераметсиз дердиме мен къуваныр эдим.

11Даа беклемеге кучюм ёкъ.

Омрюмнинъ сонъу недир? Неге сабыр этейим?

12Кучюм таш къаттылыгъына ошармы?

Беденим демирденми?

13Озь-озюме ярдым этип олурыммы?

Насылдыр таянчым бармы?

Эюпнынъ ишанчсыз достлары

14Башкъа адамгъа мерамет этмеген адам

Къудретли Алланынъ огюнде къоркъусыны джойгъан.

15+Акъкъан ёлундан урулгъан акъым киби,
къардашларым хаинлик яптылар,
ёлуны денъиштирген селлер дайын олдылар.
16Олар ириген бузлардан къараралар,
устьлерине тюшкен къар оларны сакълай.

17Амма сыджакъ вакъыт кельгенде, олар гъайып ола,
ава сыджакълашкъанда, олар къуруп кетелер.

18Керванлар сув къыдырып, ёлларыны денъиштирелер,
там-такъыр ерлерге кирип, гъайып олалар.

19+Тема мемлекетининъ керванлары сувлар къыдыра,

Шевадан кельген ёлджулар оларгъа ишана.
20Олар ишанды, лякин алдандылар,
анда келип, масхара олдылар.
21Энди сиз де ойле олдынъыз,
къоркъунчлы бир шейни корип, отюнъиз патлады.
22Мен сизден ич бир бахшыш истемедим,
меним ичюн къапар бермеге сорамадым,

23душманларымнынъ къолундан мени къуртармагъа,
хорлагъанларнынъ къолундан мени сатын алмагъа сизни чагъырмадым.

Эюп озь къабаатсызлыгъы акъкъында айта

24Огретинъиз мени, ве мен сёзюмни кесерим,
къаерде ёлдан урулгъанымны манъа анълатынъыз.

25Догъру сёзлер не кучьлюдир!

Лякин айткъанларынъыз нени косьтерелер?

26+Сёзлериме илишмеге мумкюн деп саясынъыз.

Умютини гъайып эткен адамнынъ сёзлери
сизлер ичюн бош ельми?

27Джереп атып, етим кимге тюшеджегине къарар чыкъарасыз,
базар этип, достунъызны сатасынъыз.

28Ялварам, манъа бакъынъыз.

Козьлеринъизге бакъып, ялан айтар эдимми я?

29Вазгечинъиз, манъа адалетсиз янашманъыз,
вазгечинъиз, адалет эп даа меним тарафымдадыр.

30Агъзымда ялан сёз бармы?

Аджджы сёзлер айткъанымда, богъазым буны анъламазмы?

7

Эюпнынъ къасевети

7^1+Адамнынъ ер юзюндеки куньлери – аскернинъ агъыр хызмети кибидир,
онынъ куньлери – ыргъатнынъ куньлери киби.

2+Талдада раатланмакъ ичюн айырылгъан вакъытны
къул сабырсызлыкънен беклегени дайын,
ыргъат да иш кунюнинъ акъкъыны беклей.

3Джанымнынъ айлары бири-бири артындан бошуна кетелер,
геджелери де къаарь-къасеветте кечелер.

4+Ятар-ятмам, танъ аткъаныны беклейим,
амма гедже пек узанып, уджу-буджу корюнмей,
ве танъ аткъандже юварланам.

5Беденимни къуртлар ве чамурлы къотур къаплады,
чатлагъан теримден ирин акъа.

6+Куньлерим тез-тез кечелер[*],
ишанчсыз битмектелер.

7Акълынъда тут, омюрим – бир ель эсмесидир,
козюм де бир даа яхшылыкъ корьмез.

8+Шимди манъа бакъкъан козьлер бир даа мени корьмейджек,
манъа бакъкъанынъда, мен ёкъ оладжагъым.
9Булутлар дагъылып ёкъ олгъаны киби,
олюлер дюньясына тюшкен бир даа чыкъмаз,
10+бир даа эвине къайтмаз,
булунгъан ери де оны танымаз.
11Шунынъ ичюн индемейип отурмайджагъым,
юрек сыкъынтысынен айтаджагъым,
джаным агъырлыгъы акъкъында агъланаджагъым.

12Аджеба, мен санъа денъизимми? Я да денъиз джанаварыммы?

Не ичюн башыма къаравул къойдынъ?

13«Тёшегим манъа гонъюль берер,
ятагъым белямны алып кетер», – деп тюшюнгенимде,

14Сен мени тюшлернен къоркъутасынъ,
руяларнен отюмни патлатасынъ.
15Мени бирев богъып ташлагъайды,
бу хайырсыз беден ичине яшамакътан ольмек хайырлыдыр.

16+Бездим.

Яшайышым эбедий дегильдир.

Мени озь алыма къалдыр!

Яшагъан куньлерим бошунадыр!

Эюп Алланы чагъыра

17+Адамларгъа не о къадар къыймет кесесинъ?

Неден токътамайып олар акъкъында тюшюнесинъ?

18+Неден Сен эр саба оны корьмеге келесинъ?

Неден Сен эр дакъкъа оны сынайсынъ?

19+Козюнъни менден ич айырмайджакъсынъмы?

Тюкюригимни ютмагъа биле манъа вакъыт бермейджексинъми?

20+Гуна къазангъан олсам биле,

Санъа не зарар кетирир эдим,
эй, адамларнынъ къаравулы?

Нечюн мени токътамаздан урасынъ?

Нечюн санъа бир юк олдым?

21Нечюн гунамны багъышламайсынъ?

Нечюн къабаатымны кечирмейсинъ?

Энди топракъкъа киреджегим,
мени къыдырырсынъ, амма мен олмайджагъым.

8

Билдаднынъ биринджи лафы

Билдад Эюпкъа Аллагъа дува этмесини огрете

8^1+Шуалы Билдад бойле джевап берди:

2– Даа чокъ ойле айтаджакъсынъмы?

Сёзлеринъ бошуна уфюрген ель киби.

3+Алла адалетсиз суд этерми?

Къудретли Олгъан акъикъатны чевирирми?

4Огъулларынъ Алланынъ огюне гуна ишлеген олсалар,

О, оларгъа къабаатларынынъ джезасыны бергендир.

5Эгер сен Алланы къыдырсанъ,
Къудретлиге ялварсанъ,
6+эгер сен темиз ве догъру олсанъ,
О, шимди сени къорчалар
ве сенинъ инсафлы эвинъе тынчлыкъ-аманлыкъ берер.

7Илериде оладжакъ байлыгъынъ ойле буюк оладжакъ ки,
эвельки бутюнлей козюнъе корюнмейджек.

Гунакяр ве инсафлы адамларнынъ яшайышы акъкъында

8+Эвель яшагъан несиллерден сора,
деделери нелер огренгенини анъла.
9+Биз тек тюневин догъдыкъ,
бир шей бильмеймиз,
ер юзюндеки куньлеримиз – бир талдадыр.
10Деделер санъа акъыл огретир,
икмет сёзлерини айтарлар.

11Батакълыкъ олмагъан ерде папирус оту осерми?

Сув олмагъан ерде къамыш осерми?

12+О, даа ешиль олып, кесильмеден,
сув олмаса, башкъа отлардан эвель къуруп кетер.

13+Алланы унуткъан эр кеснинъ сонъу бойледир,
алласызларнынъ умюти гъайып олур.
14+Онынъ ишанчы дагъылыр,
о, орюмчекнинъ йипчигине ишаныр.
15+Эвине таяныр да, эви авдарылыр,
онъа япышыр да, турып оламаз.
16Ойле адам кунешнинъ тюбюнде семирир,
пытакълары багъча бою дагъылыр,
17тамырлары таш обасына сарылыр,
ташларнынъ арасында ер къыдырыр.
18+Амма еринден чыкъарылгъанда,
ери: «Сени ич корьмедим», – деп оны ред этеджек.

19Бакъ, къуванчынынъ сонъу будыр.

Топракътан исе башкъалар котерилир.

20Алла мытлакъа инсафлы адамны ред этмез,
яманлыкъ эткенлерине ярдым этмез.
21+О, сенинъ агъзынъны кене кулькюге,
дудакъларынъны къуванч къычырувларына толдураджакъ.

22+Сени кореджек козю олмагъанлар масхара олурлар,
яман адамларнынъ чадырлары ёкъ олурлар.

9

Эюпнынъ джевабы

Эюп Аллагъа къаршы турып оламайджагъы акъкъында айта

9^1Эюп бойле джевап берди:

2+– Догъру! Керчектен де ойле олгъаныны билем,
амма Алланынъ огюнде адам насыл акъланып олур?

3+Бирев Онен давалашмагъа истесе,
бинъ суалининъ бирине биле Онъа джевап берип оламаз.

4Онынъ акъылы буюк, кучю сонъсуздыр,
Онъа къаршы ким чыкъты да, сагъ къалды?
5Кунь эвельден хабер этмейип,
О, дагъларны тепретир,
гъазабында оларны аст-усть этер.
6+Дюньяны сарсытыр,
темеллерини титретир.
7О, кунешке буюрыр, ве кунеш догъмаз,
О, йылдызларны къаранлыкънен къаплай.
8+Янъгъыз О, коклерни ерлештирген
ве денъиз далгъаларыны бойсундыргъан.
9+Джетемен йылдыз уюрини, Орионны, Улькерни,
дженюп йылдызларыны О, яраткъан.
10+О, буюк ишлер ярата,
оларнынъ фаркъына бармакъ чареси ёкъ,
аджайип шейлерни косьтере,
оларнынъ ады-эсабы олмаз.
11Мына, янымдан кечсе, Оны корип оламам,
кечип кетсе, Оны сезмем.
12Эгер О, бир шей алмагъа истесе,
Оны кимсе токътатып оламаз,
«Недир эткенинъ?» – деп кимсе айтып олмаз.
13+Алла гъазабыны ятыштырмаз,
Рахавнынъ[*] хызметчилерини О, енъер.
14Онъа насыл джевап берип олурым?
Насыл сёзлернен файдаланайым?
15+Акълы олсам биле, Онъа джевап бермем,
коклердеки Къадымдан тек мерамет истерим.
16Оны чагъыргъанда, О манъа джевап берсе де,
сесимни эшиткенине инанмаз эдим.
17О, боран киби, мени ура,
бир шейсиз яраларымны арттыра.
18Нефес алмагъа ёл бермей манъа,
омюримни дертке толдура.
19+Эгер бу кучь сынавы олса,
О, артыкъ кучьлюдир.
Эгер суд олса,

Онен оладжакъ давамнынъ кунюни ким бельгилейджек?

20+Озюмни акълап башласам, агъзым мени къабаатлар,
инсафлы олсам биле, О, мени къабаатлы саяр.

21+Къабаатсызым мен,
джанымнен ишим ёкъ,
омюримни корьмеге истемейим.

22+Эписи бир! Шунынъ ичюн дедим ки:

«О, инсафлыны да, яман адамны да ёкъ этер».

23Апансыздан къамчынен урар,
къабаатсызларнынъ азабына кулер.

24+Дюнья яманларнынъ къолуна берильгендир,

О исе къадыларнынъ козюни къапатыр.

Эгер Алла буны япмагъан олса, кимдир?

Эюп Алланынъ огюнде бутюнлей къуветсиз

25+Куньлерим чабик хаберджиден тез чапа,
яхшылыкъ корьмезден олар уча.
26Къамыштан япылгъан енгиль къайыкълар киби,
авына атылгъан къартал киби, кечмектелер.
27«Шикяетимни унутайым,
гъамлы чырайымны денъиштирип,
кулюмсирейим», – десем,
28эп бир бутюн дертлеримден къалтырарым,
чюнки мени акъламайджагъынъны билем.
29Мен къабаатлы чыкъарым,
неден бошуна чекишмеге?
30+Къар сувунен ювунып,
эллеримни тер-темиз ювсам биле,
31мени кене кирге батырырсынъ,
урбаларым биле менден джиренир.
32+О, мен дайын, бир адам дегильдир,
Онъа джевап бермем,
Онен берабер судгъа бармам.
33Бизни акълы-акъсыз деп къарар чыкъараджакъ,
арамызда тураджакъ кимсе ёкъ[*].
34Алла менден озь джеза таягъыны алсын,
О, мени къоркъузмакътан вазгечсин.
35О заман Ондан къоркъмайып, лаф этерим,
чюнки озюмни сербест дуярым.

10

Эюп Алланы адалетсизликте къабаатлай

10^1+Омрюмден бездим.

Шикяетимни ачыкъ айтаджагъым,
джанымнынъ аджджылыгъынен айтаджагъым.

2+Аллагъа: «Мени къабаатлама.

Айт манъа, не ичюн меннен давалашасынъ?» – дейджегим.

3Озюнъ яраткъан шейлеринъни хорлагъанынъ ве ред эткенинъ,
ярамазларнынъ ниетлеринен разы олгъанынъ

Сен ичюн яхшымы?

4+Сенде адам козю бармы?

Адам корьген киби коресинъми?

5Куньлеринъ адамнынъ куньлери кибими?

Йылларынъ да инсаннынъ кибими?

6Не ичюн менде къабаат къыдырасынъ?

Неге гуналарымны тапмагъа истейсинъ?

7+Ярамаз адам олмагъанымны билесинъ,
ве Сенинъ къолунъдан мени кимсе къуртармайджакъ.

8+Къолларынъ манъа бичим берип, мени бутюнлей яратты,
шимди исе мени ёкъ этесинъ.

9+Унутма, Сен мени чамурдан яптынъ!

Энди исе тоз-топракъкъа чевиреджексинъми?

10+Мени сют киби тёктинъ,
пенир киби къаттырдынъ.

11Манъа эт ве тери кийдирдинъ,
мени кемиклернен ве джылынларнен пекиттинъ.

12Манъа омюр бердинъ, мени севдинъ,
джаныма Озюнъ мукъайт олдынъ.

13Амма юрегинъде бир шейлер гизлединъ,
акъылынъда ойле ниет бар эди:

14гуна япкъанымны Сен беклеп тура эдинъ,
къабаатымны джезаламагъа истединъ.

15Яманлыкъ япкъан олсам, башыма беля!

Инсафлы олсам биле, башымны котералмам.

Масхаралыкъкъа ве дертлерге тойдым.

16Аякъкъа турсам,
арслан киби, манъа атыласынъ,

Озь аджайип къуветинъни кене манъа косьтересинъ.

17+Манъа къаршы янъы шаатларынъны чыкъарасынъ
ве гъазабынъны арттырасынъ.

Сыра-сыра беляларны башыма тюшюресинъ.

Эюп Аллагъа оны унутмагъа ялвара

18+Нечюн манъа догъмагъа ёл бердинъ?

Мени ич кимсенинъ козю корьмеден, ольгейдим!

19Ич бар олмагъан олур эдим,
къарындан мезаргъа къоюлыр эдим.

20+Омюрим къыскъа дегильми?

Вазгеч, ташла мени.

Аз олса да, къуванмагъа чаре бер манъа.

21+Къайтмагъа ёлу олмагъан ерге кетмезден эвель,
къаранлыкъ ве олюм кольгеси ерине,
22зульмет мемлекетине,
зифт къаранлыкъкъа, олюм кольгесине,
тек къалабалыкъ олгъан ерге,
ярыкъ зульмет киби олгъан ерге кетмезден эвель,
озь алыма къалдыр мени.

11

Цофарнынъ биринджи лафы

Алла Эюпны къазангъанына коре джезаламай

11^1+Наамалы Цофар бойле джевап берди:

2– О къадар сёз джевапсыз къалсынмы?
Чокъ лаф эткен адам акълы сайылсынмы?
3Бош лафларынъа къаршы
адамлар индемесинлерми?
Сен мыскъыллайджакъсынъ да,
кимсе сени утандырмасынмы?
4+Сен: «Тюшюнгенлерим догъру,
ве мен Сенинъ огюнъде темизим», – дейсинъ.
5Амма эгер Алла лаф этсе,
санъа джевап берип, агъзыны ачса
6ве икметнинъ сырларыны санъа айтса
(акъыл-идракъ эки тарафламадыр),
биль ки, Алла гуналарынънынъ базыларыны унутты биле.

Алланынъ акъылыны анъламакъ чареси ёкъ

7Алланынъ терен тюшюнджелерини анълап олурсынъмы?

Къудретлини бутюнлей огренип олурсынъмы?

8+Икмети коклерден юксектир – не япып олурсынъ?

О, олюлер дюньясындан терендир – не билип олурсынъ?

9Ольчюлери ер юзюнден узун,
денъизден кеништир.

10+Эгер О, келип, биревни тутып къапатса
ве суд топлашувыны чагъырса,

Онъа къаршы ким чыкъып олур?

11О, бош адамларны биле.

Яманлыкъны корьсе, оны унутмаз.

12Кийик эшек адам олгъан сонъ,
къабакъбаш акъыллы олур[*].

Эюп тёвбе этсе, Алла оны мукяфатлар

13+Эгер сен юрегинъни темизлесенъ,
ярдым сорап, къолларынъны Аллагъа узатсанъ,

14+япкъан гуналарынъны озюнъден узакълаштырсанъ,
акъсызлыкъкъа чадырларынъда булунмагъа ёл бермесенъ,

15утанмайып башынъны котерирсинъ,
сагълам ве къоркъусыз ола билирсинъ.

16О заман беляларынъны унутырсынъ,
оларны акъкъан сувлар киби анъарсынъ.

17+Омрюнъ уйле кунешинден айдын олур,
къаранлыкъ сабагъа чевирилир.

18Умют тапарсынъ ве ишанырсынъ,
этрафынъ сакълы олып, раат юкъларсынъ.

19+Ятарсынъ, ве ич кимсе сени къоркъузмаз.

Чокъ адам сенинъ мераметинъни къыдырыр.

20Яман адамларнынъ козьлери исе сёнеджек,
олар сакъланмагъа ер тапмайджакъ,
умютлери де гъайып оладжакъ[*].

12

Эюпнынъ джевабы

Эюп озь достларындан токъал дегиль

12^1Эюп бойле джевап берди:

2– Керчектен де, тек сизни динълемеге керек!

Икмет де сизнен оледжек!

3Сизинъ къадар меним де акъылым бар,
сизден ашагъы дегилим.

Сизинъ айткъанларынъызны ким бильмез?

4+Масхара олдым достларыма.
Мен Аллагъа ялвара эдим,
О да манъа джевап бере эди.
Догъру ве къусурсыз адам масхара олды.
5Бол-берекетте яшагъан адам
белягъа огърагъанны аджымаса,
тезден озю де сюрюнир.
6+Айдутларнынъ чадырларында раатлыкъ бар,
Алланы ачувландыргъанлар къоркъу бильмез,
санки оларнынъ къолларында Алланынъ кучю бар[*].

Алла бутюн яраткъанларына акъыл берди

7Керчектен, айванлардан сора, ве олар сени огретир,
кокте учкъан къушлардан сора, олар санъа анълатыр.

8Топракъкъа айт, о сени огретир,
денъиздеки балыкълар санъа айтып берерлер.

9Эр шейни РАББИ яраткъаныны
буларнынъ эписинден ким бильмез?

10+Эр яраткъанынынъ омюри,
эр бир адамнынъ джаны Онынъ къолундадыр.

11+Къулакъ сёзлерни айырмазмы?

Тиль ашнынъ дадыны анъламазмы?

12+Акъыл – къартларда,
анълав – узакъ омюр яшагъанларда.

Эр шей Алланынъ къолунда

13Акъыл ве кучь Аллададыр,
огют ве анълав Ондадыр.
14+Онынъ йыкъкъаны янъыдан къурулмаз,
Онынъ къапаткъан адамы азат этильмез.
15Сувларны токътатса, эр шей къурур,
оларны йиберсе,
олар ер юзюнден эр шейни ёкъ этер.
16Къудрет ве енъиш Ондадыр,
эм ёлдан ургъан, эм ёлдан урулгъан адам Онынъ къолундадыр.

17+О, насиатчыларны ахмакълыкъкъа урар,
къадыларны акъылсыз этер.

18+Алла адамларгъа падишалыкъ этмеге кучь бере,

О да падишалардан бу кучьни ала[*].

19О, руханийлерден оларнынъ акъылыны тартып алыр[*],
озь ерлеринде къатты отургъан акимиетлерни авдарыр,

20ишанчлы адамларнынъ сесини кесер,
беязны къарадан айырмагъа къабилиетини къартлардан алыр,

21+намлы адамларны масхара этер,
къудретли адамларны къуветсиз япар,
22+къаранлыкънынъ теренликлерини ачар,
олюм кольгесини ярыкъкъа чыкъарыр,
23+халкъларны буюк япар, оларны да ёкъ этер,
халкъларны чокълаштырыр, оларны да алып кетер,

24+ер юзюндеки халкъ башлыкъларынынъ акъылыны алыр,
ёлу къалмагъан бош ерлерде юрсетир.

25+Олар къаранлыкъта, ярыкъ олмагъан ерде къармаланыр,

О, оларны, сархошлар киби, шалтыр-шултыр юрсетир.

13

Эюп Алланен дава эте

13^1Мына, козьлерим эр шейни корьди,
къулагъым эшитти ве анълады.

2Сизинъ бильгенлеринъизни мен де билем,
сизден бетер олмам.

3+Амма мен Къудретлинен лаф этмек,
давамны Алланен чезмек истер эдим.

4Сизлер исе ялан къурасынъыз,
эпинъиз – файдасыз экимлерсиз.

5+Ах, эгер сизлер тынч олып отургъайдынъыз,
бу сизге акъыллы шей олур эди.

6Айтаджакъларымны динъленъиз,
итиразларыма къулакъ асынъыз.

7Алланынъ Адындан яман сёзлерни айтмагъа,

Онынъ Адындан ялан сёйлемеге яхшы олурмы?

8Онъа ярдым этеджексинъизми?

Алланынъ ишини къорчалайджакъсынъызмы?

9+О, сизни сынагъанда, сынавдан кечип олурсызмы?

Адамны мыскъыллагъаны киби, Оны мыскъылларсынъызмы?

10Аллагъа гизлиден ярдым этсенъиз,

О, сизлерни мытлакъа къатты джезалар.

11Онынъ буюклиги сизлерни къоркъутмазмы?

Онынъ къоркъусы башынъызгъа тюшмезми?

12Акъылыма кетиргенлеринъиз – эски куль тюбюне къалгъан масаллардыр.

Чамурдан япылгъан темель устюнде турасынъыз.

13Индеменъиз, мен лаф этейим,
башыма не кельсе, кельсин.

14Башымны неден телюкеге къояйым?

Омрюмни неден озь къолума алайым?[*]

15Бакъ, О, мени ольдюрсе биле, Онъа ишанырым,
япкъанларымны Онынъ огюнде къорчаларым.

16Бу манъа къуртулыш кетирир,
чюнки алласыз адам Онъа якъынлашмаз.

17Сёзлеримни яхшы динъленъиз,
айтаджакъларыма къулакъ асынъыз.

18Мен давамны азырладым,
къабаатсыз чыкъаджагъыма эминим.

19+Ким меннен давалашаджакъ?

Къабаатлы олсам, энди индемейджегим
ве ольмеге азыр оладжагъым.

Эюп Аллагъа мураджаат эте

20Тек шу эки шейни этме манъа,
о заман Сенден сакъламайджагъым:

21+джезалагъан къолунъ устюмден чекильсин,

Сенинъ къоркъуларынъ отюмни патлатмасын.

22+Сонъ мени чагъыр, ве мен джевап берерим,
я да мен айтайым, Сен джевап бер.

23Къабаатларым ве гуналарым не къадар?

Акъсызлыкъларымны ве гуналарымны манъа косьтер.

24+Не ичюн юзюнъни гизлейсинъ,
мени Озюнъе душман саясынъ?

25+Узюльген япракъны къоркъутаджакъсынъмы?

Къуру тобан чёпюни къувалайджакъсынъмы?

26+Лякин манъа къаршы аджджы шейлер язасынъ,
яшлыгъымда япкъан гуналарымда мени къабаатлайсынъ.

27+Аякъларымны бир къалыпкъа къойдынъ,
табанларыма тамгъа урып,
меним эр бир арекетимни козетесинъ.
28+Беденим исе чюрюк шейге ошап дагъыла,
сюме ашагъан урба киби ипрана.

14

Адамнынъ омюри къыскъа

14^1+Къадын догъгъан адам аз кунь яшай,
олар да гъамгъа толудыр.

2+Чечек киби ачып солар,
кольге киби, къачып гъайып этер.

3Бойле адамгъа тикилип бакъасынъмы?

Мени судгъа чагъырасынъмы?

4+Кирли адамдан ким темиз олып догъар?

Ич кимсе!

5Адамнынъ куньлерини бельгилединъ,
айларнынъ сайысыны тайинлединъ,
кечип оламайджакъ сынъырыны Сен онъа къойдынъ.

6+Шунынъ ичюн ондан юзюнъни чевир,
къалдыр оны озь алына,
о, иш кунюнинъ сонъуны беклеген ыргъаткъа ошап,
оледжек кунюни корьмеге истемесин.

Эюпнынъ шикяетине коре, Алла онынъ умютлерини ёкъ эте

7Бир терек ичюн умют бардыр:
кесильсе биле, янъыдан джанланып,
эп бир фидан берер.
8Тамыры ерде къартайып,
кутюги топракъта ольсе биле,
9сув къокъусыны алыр-алмаз филисленир,
бир яш фидан киби пытакъланыр.
10Адам исе къуветсиз олып, олер,
гъайып олур, ондан бир шей къалмаз.
11+Сувлар бувгъа чевирилип, денъизден учар,
озен суву къуруп кетер.
12+Адам да ойле, ятар ве бир даа турмаз,
коклер тургъандже уянмаз,
юкъусындан уяндырылмаз.

13+Ах, мени олюлер дюньясында гизлегейдинъ,
гъазабынъ кечкендже, мени сакълагъайдынъ,
белли вакъыттан сонъ исе мени акъылгъа кетиргейдинъ!

14+Адам ольген сонъ, сагъ олурмы?

Хызметимнинъ бутюн куньлеринде
денъишмелер вакътыны беклерим.

15+Къолларынънен яраткъанынъны корьмеге истесенъ,

Сен чагъыргъанда, мен джевап берерим.

16+Энди исе Сен адымларымны саясынъ,
ве гуна япаджагъымны беклемейсинъ.

17Торбада бир шей сакълагъанлары киби,

Сен де меним акъсызлыгъымны сакълагъайдынъ,
къабаатымны къапаткъайдынъ.

18Амма дагъ йыкъылып этрафларгъа дагъыла,
къая еринден коче,
19сув ташларны ашай,
сув ташкъыны тоз-топракъны алып кете.
Ойле де Сен адамнынъ умютини ёкъ этерсинъ.

20Сен адамны енъерсинъ, ве о, бу дюньядан кетер.

Бет-сымасыны денъиштирип,

Сен оны узакъкъа ёлларсынъ.

21+Балалары сайгъы корьсе, онынъ хабери олмаз,
олар ашалансалар, о, шуны бильмез.

22Тек беденининъ агъыраджагъыны,
джанынынъ азап чекеджегини дуяр.

15

Элифазнынъ экинджи лафы

Инсафлы адам ёкъ

15^1+Теманлы Элифаз бойле джевап берди:

2+– Акъыллы адам ель бошлугъына джевап берерми?

Къарныны сыджакъ шаркъий ельге толдурырмы?

3Файдасыз лафларнен, къуветсиз сёзлернен
озь ишини къорчалармы?

4Эбет, сен къоркъуны джойдынъ
ве Алланынъ огюнде тюшюнмекни аз бир шей сайдынъ.

5Къабаатынъ агъзынъны бойле ёлгъа къойды,
ве сен айнеджилернинъ тилини сайладынъ.

6+Озь агъзынъ сени къабаатлай,
мен дегиль, тилинъ санъа къаршы чыкъа.

7+Биринджи догъгъан адам сенсинъми, аджеба?

Я байырлардан эвель яратылгъан эдинъми?

8+Алланынъ огреткенини динълединъми?

Акъыл сабысы тек сен олдынъмы?

9+Биз бильмеген шейден сен не билесинъ?

Биз анъламагъандан да сен нени анъладынъ?

10Арамызда чал да бар,
бабанъдан буюк къарт да бар.

11Алла берген гонъюль
ве йымшакъ лафлары санъа етерлик дегильми?

12Юрегинъ сени алып кеткен ер недир?

Нечюн козьлеринъ ачувнен айлана?

13Нечюн Аллагъа къаршы чыкъасынъ?

Нечюн бойле лафлар айтасынъ?

14+Адам недир? О, темиз олмакъ мумкюнми?

Къадын догъгъан бирев инсафлы ола билирми?

15+Бакъ, Алла азиз мелеклерине биле ишанмаз,
коклер де Онынъ козюнде айдын дегиль.

16+Сув ичкени киби, акъсызлыкъны япкъан адам
о къадар бетер джиренч ве бозукътыр.

Имансызларнынъ пайы

17Мен анълатырым, сен мени динъле,
корьгенлеримни айтып берерим.
18+Буны акъыллы адамлар айта эди,
бабалары буны гизлемей эди.
19Топракъ янъгъыз оларгъа берильген эди,
араларында ябанджы юрмей эди.
20Яман адам омюрбилля хорланыр,
хорлайыджы къач йыл яшаса да,
омюри ойле оладжакътыр.
21Дешет сеслери къулагъындадыр,
аманлыкъ вакътында айдутлар онъа атылыр.

22Къаранлыкътан къуртулып оладжагъына ишанмаз,
даима огюнде къылычны корер.
23Долашып, отьмек тилимини къыдырыр,
къаранлыкъ куню якъын олгъаныны билир.
24Ёкъсуллыкъ ве сыкъынты отюни патлатыр,
урушкъа азыр бир падиша киби оны енъер.
25Чюнки о, Аллагъа къаршы къол котерип,
Къудретлиге къаршы чыкъты,
26къалын къалкъаныны котерип,
Онъа къаршы юзьсюзликнен атылды.
27+Онынъ бетини ягъ къаплады,
янбашларыны ягъ басты.
28Шунынъ ичюн о, хараплангъан шеэрлерде,
отурылмаз эвлерде,
йыкъылаяткъан ерлерде яшайджакъ.
29О, зенгин олмайджакъ,
байлыгъы сакъланмайджакъ,
ер юзюнде берекети де олмайджакъ.
30+Къаранлыкътан къуртулмайджакъ,
атеш онынъ филислерини къурутаджакъ,
ель эсип, оны ёкъ этеджек.
31О, бош шейге ишанмасын, озюни алдатмасын;
ондан о, тек бош шей аладжакъ.

32+О, вакъытсыз къуругъан терек киби солып къаладжакъ,
ве пытакълары бир даа ешермейджек.

33Юзюм кутюги киби, о, чий мейвасыны тюшюрир,
зейтюн тереги киби, чечегини дагъытыр.

34+Бойледже алласыз адамнынъ топлашувы бош къалыр,
къапар алгъанларнынъ чадырларыны атеш якъып ёкъ этер.

35+Олар беля тюшюнип, яманлыкъ догъар,
къарынлары да алдав азырлар.

16

Эюпнынъ джевабы

16^1Эюп бойле джевап берди:

2– Бунъа ошагъан чокъ шей эшиттим,
эпинъиз – фена гонъюль бериджисинъиз!
3+Бош сёзлернинъ сонъу бармы?
Бойле джевабынъа не себеп олды?
4Сиз еримде олсанъыз,
мен де сиз киби лаф этер эдим,
сизге къаршы гузель сёзлер тизип,
башымны саллай берер эдим,
5сёзлернен сизни юреклендирип,
дудакъларымнен сизге гонъюль берер эдим.

Эюп агълай

6Лякин лаф этсем, дердим битмез,
индемесем, агъырым кечерми?

7+Энди о, къуветимни алды.

Сен бутюн якъынларымны гъайып эттинъ.

8Мени сыкъып бурюштирдинъ,
манъа къаршы шаат олды бу,
хасталыгъым манъа къаршы айта.

9+Онынъ гъазабы мени парчалай,
мени кореджек козю ёкъ,
манъа тишлерини гъыджырдата.
Душманларым манъа козьлерини тиклей,
10+манъа къаршы агъызларыны ача,
сёгип, янакъларымдан уралар.
Эписи манъа къаршы бирлешти.
11Алла мени имансызларгъа берди,
яман адамларнынъ къолуна атты.
12+Раат эдим, лякин О, мени сарсытты,
бойнумдан алып, урып эзди,
Озю манъа къаршы уджюм этти.
13+Онынъ окъчулары мени сарды.
О, аджымайып буйреклеримни окъларнен ура,
зафрамны ерге тёке,
14мени яндыргъанда яндыра,
аскер киби, къаршыма атыла.

15Беденим ичюн чувал урбасы яптым,
тоз-топракъкъа кучюмни аттым.

16Агъламакътан бетим къызарды,
козь къапакъларымда – олюм кольгесидир.

17Къолларым исе яманлыкътан узакъ,
дувам да темиз-пак.

Коклердеки Къорчалайыджы

18Эй, топракъ! Тёкюльген къанымны къапатма,
къычыргъаным басылмасын.

19+Лякин энди коклерде Шаатым бар,
юксек ерлерде Къорчалайыджым отура.

20Якъынларым – меним мыскъылджыларымдыр.

Козьлерим Аллагъа яш тёкер.

21Инсан огълу башкъасынен тартышкъаны киби,
адам Алланен тартышып олгъайды!

22Йылларым сонъуна етелер,
мен къайтмагъан ёлгъа кетем.

17

17^1Рухтан тюштим,
куньлерим битеята,
мезар мени беклей.
2+Мыскъылджылар этрафымны сарды,
мыскъыллары даима козюм огюндедирлер.

Эюп Аллагъа оны къорчаламагъа ялвара

3+Ялварам санъа, Озюнъ борджумны бойнунъа ал.

Сенден гъайры меним ичюн ким къол береджек?

4Сен акъылларыны къапаттынъ,
ве олар анълап оламаз,
шунынъ ичюн енъмеге оларгъа ёл бермезсинъ.

5Бирев озь файдасы ичюн достларыны сатса,
балаларынынъ козь нурлары сёнер.

6+Алла мени халкънынъ тилине тюшюрди,
бетлерине тюкюрген адамларнынъ сырасына кечирди.

7Къасеветлерден козьлерим бунарланды,
къолларым-аякъларым азып кетти.

8Догъру адамлар бунъа шашар,
къабаатсызлар алласызларгъа ачувланыр.

9Лякин инсафлы адам ёлунда къатты турар,
къоллары темиз адам даа зияде кучьлю олур.

10Сизлер эпинъиз, къайтынъыз, яныма келинъиз!

Аранъызда бир акъыллы адам тапамайджагъым!

Эюпнынъ бир умюти – джан бермектир

11+Куньлерим кечти,
планларым ёкъ олды,
юрек истеклери гъайып олды.
12+Бу адамлар геджени куньдюзге чевирелер,
«Ярыкъ якъын», – деселер де,
къаранлыкъ чевре-четини къаплай.
13+Эгер олюлернинъ дюньясыны эвим япсам,
къаранлыкъта тёшегимни тёшесем,
14мезаргъа: «Сен – бабамсынъ»,
къуртларгъа: «Сиз – анам ве къызкъардашымсынъыз», – айтсам,

15бундан сонъ неге ишанырым?

Беклегенимни ким корер?

16Умютим де олюлер дюньясына тюшеджек,
меннен берабер тоз-топракъ устюне энеджек.

18

Билдаднынъ экинджи лафы

Билдад Эюпны айткъан сёзлери ичюн сёге

18^1+Шуалы Билдад джевап берип, бойле деди:

2– Бу сёзлернинъ сонъу оладжакъмы?

Яхшы тюшюнинъиз, сонъ айтайыкъ.

3+Нечюн бизлерни айван ерине тутасынъ?

Нечюн сенинъ козьлеринъде акъылсызмыз?

4Сен гъазабынъда джанынъны чиль-парча этесинъ!

Сенсиз ер юзю бош олурмы?

Сенинъ ичюн къаялар озь еринден кочерми?

Алла яман адамларны джезалай

5+Эбет, яман адамнынъ ярыгъы сёнеджек,
атешинден къыгъылчымы къалмайджакъ.

6Чадырындаки ярыкъ къаранлыкъкъа дёнеджек,
устюндеки лампат сёнеджек.

7+Адымлары къуветини джояджакъ,
онынъ планлары онъа къаршы чыкъаджакъ.

8+Аякълары оны тузакъкъа кетиреджек,
озь аягъынен къапкъангъа басаджакъ.

9Аягъы ильмекке тюшеджек,
тузакъ оны тутаджакъ.

10Топракъкъа сакълангъан бир аркъан,
ёлунда къоюлгъан бир къапкъан оны беклейджек.

11+Къоркъулар оны эр тарафтан сараджакъ,
артындан къувалайджакъ.

12Ачлыкъ онынъ кучюни кемирип битиреджек,
беля азыр олып, янында оладжакъ.

13Терисини хасталыкъ ашайджакъ,
мучелерини олюм[*] ютаджакъ.

14Чадырындан, ишанчындан къувуладжакъ,
къоркъулар падишанынъ огюне атыладжакъ.

15+Чадырында атеш отураджакъ,
юртунынъ устюне кукюрт сепиледжек.

16Тамырлары ашагъыдан къуруйджакъ,
пытакълары устьтен соладжакъ.

17+Ер юзюнде оны ич кимсе акъылгъа кетирмейджек,
ады сокъакъларда унутыладжакъ.

18Оны ярыкътан къаранлыкъкъа къувалайджакълар,
ер юзюнден оны ёкъ этеджеклер.

19+Халкъ арасында не огълу, не де торуны къаладжакъ,
яшагъан ерлеринде ич кимсе сагъ къалмайджакъ.

20Келеджек несиллер омюри акъкъында эшитип шашаджакъ,
замандашлары къоркъу ичинде къаладжакъ[*].

21+Яманлыкъ япкъан адамларнынъ эвлерине ойле олур,

Алланы танымагъанларнынъ ерлерине бойле къысмет тюшер.

19

Эюпнынъ джевабы

Эюп субетдешлерини къабаатлай

19^1Эюп бойле джевап берди:

2– Джанымны не вакъыткъадже къыйнайджакъсыз?

Не вакъыткъадже мени сёзлеринъизнен хорлайджакъсыз?

3Он кере мени сёгдинъиз,
утанмадан мени сыкътынъыз.
4Эгер керчектен де ёлдан урулгъан олсам,
меним гунам менде къалыр.
5Эгер исе менден устюн юксельмеге,
масхаралыгъымны акъылыма кетирмеге истесенъиз,

6билинъиз: башыма беляны Алла тюшюрди,

Озь агъынен О, чевремни сарды.

7+Мен: «Беля!» – деп къычырам,
джевап берген сою ёкъ,
ярдымгъа чагъырам,
адалет ёкъ!
8+О, ёлумны къапатты, кечалмайым,
ёлларымны къаранлыкънен сарды.
9+Менден намымны алды,
башымдаки таджымны алып ташлады.
10Эр якътан йыкъа мени,
мен гъайып олып кетем,
умютимни, терекни киби,
тамырындан чыкъара.
11+Манъа къаршы ачувы къайнады,
О, мени душман деп корьди.
12+Ордуларынынъ эписи манъа якъынлашты,
манъа тараф ёл алды,
чадырымнынъ чевресинде ерлешти.

13+О, агъа-къардашларымны менден узакълаштырды,
эписи танышларым менден четлешти.

14Сой-сопум мени быракъты,
якъынларым мени унутты.

15Эвимдеки мусафирлернен къыз хызметчилери
мени ябанджы деп саялар,
мен козьлеринде ят адам олдым.

16Къулумны чагъырам, сес бермез,
мен онъа ялвармагъа меджбурым.

17+Нефесимден апайым джиренир,
балаларыма да мен сасыкъ къокъусы кибидирим.

18+Уфакъ балалар биле мени адам саймайлар,
пейда олсам, олар мени мыскъыллай.

19Бутюн якъын достларым менден джиренди,
севгенлерим менден юзь чевирди.

20Кемик-тери олып къалдым,
янъгъыз тишлерим ве ченгелерим сагъ къалды.

21+Эй, достларым! Аджынъыз, аджынъыз мени!

Алланынъ къолу мени урды.

22Нечюн, Алла киби, сиз де мени къувалайсынъыз?

Нечюн этиме тойып оламайсынъыз?

Къорчалайыджы Эюпны къорчалар

23+Ах, сёзлерим язылгъайды!
Олар китапкъа кечкейди!
24+Демир къалемнен, къуршуннен
эбедиен ташкъа оюлгъайды!
25+Билем ки, Къорчалайыджым бар,
ве О, сонъунадже оладжакъ[*].
Устюмде тери олмагъанындан сонъ,
мени парчалагъанлардан сонъ,
26+джаным беденимден чыкъкъанындан сонъ,
мен Алланы кореджегим[*].
27Мен озюм Оны кореджегим,
башкъасынынъ дегиль, меним козьлерим Оны кореджек[*].

Багърымда юрегим байыла!

28Сизлер айтасынъыз:

«Насыл этип де оны даа хорлайыкъ?»

Менде тапылгъан яманлыкънынъ тамыры неде?

29+Къылычтан къоркъунъыз,
чюнки къылыч ачувнен къабаатлыны джезалар,
ве адалет бар олгъаныны билирсинъиз!

20

Цофарнынъ экинджи лафы

20^1+Наамалы Цофар бойле джевап берди:

2– Мени къасеветлендирген тюшюнджелер джевап бермеге меджбур этелер,
юрегим мени айтмагъа ашыкътыра.

3Мени масхара эткенини эшиттим,
анълав рухунен мен джевап берерим.

Яман адамларнынъ келеджеги

4+Бильмейсинъми, аджеба?
Эвель-эзельден берли,
адам ер юзюнде яратылгъанындан берли,
5яман адамларнынъ шенълиги къыскъадыр,
алласызларнынъ къуванчы бир аньдир.
6+Буюклиги коклерге юксельсе де,
башы булутларгъа тийсе биле,

7+озь пислиги киби, о, эбедиен гъайып оладжакъ,
оны корьгенлер: «Къайдадыр о?» – деп сорайджакълар.

8+Тюш киби, учаджакъ, оны тапмазлар,
гедже руясы киби, ёкъ оладжакъ.

9+Оны корьген козьлер бир даа оны корьмейджек,
яшагъан ерлери онъа бакъмайджакъ.

10Балалары фукъарелернинъ мераметини къыдыраджакъ,
хырсызлагъаныны озь къолунен къайтараджакъ.

11Кемиклери яш къуветке толу олгъанда,
онен берабер топракъта ятаджакъ.

12+Яманлыкъ агъзында татлы корюнсе де,
оны тилининъ тюбюне гизлесе биле,
13оны тутып, ташламаса да,
агъзынынъ ичинде оны сакъласа биле,
14бойле аш онынъ ичинде,
къарнында йылан зеэрине чевириледжек.
15Юткъан байлыгъыны къусаджакъ,

Алла зенгинлигини къурсагъындан зорлап чыкъараджакъ.

16Кобранынъ зеэрини о, эмеджек,
йылан тиши оны ольдюреджек.

17Чокъракъларны, бал ве сют акъкъан озенлерни
о, корьмейджек.

18Арам къазанчыны
ашамайып кери къайтараджакъ.

Байлыгъына коре акъкъы оладжакъ,
лякин о, къуванмайджакъ.

19Чюнки ёкъсулларны хорлап къувалады,
озю къурмагъан эвлерни запт этти.

20Онынъ нефси тоймакъ бильмеди,
къызгъанчлыгъында кимсени аджымады.

21Ачкозьлюгинден бир шей къуртулып оламады,
шунынъ ичюн байлыгъы къатты турамаз.

22Барлыкъ ичинде олгъанда, о, сыкъынтыгъа огърайджакъ,
эр хорлангъаннынъ къолу онъа къаршы котериледжек.

23Къарныны бутюнлей толдурмакъ ичюн,
Алла онъа къызгъын ачувыны ёллайджакъ,
устюне ягъмур киби ягъдыраджакъ.
24О, демир силядан къачса,
бакъыр яйдан окъ оны тешип кечеджек.
25+Окъ оны урып, аркъасындан чыкъаджакъ,
о зафра иле парылдап чыкъаджакъ,
олюм къоркъусы башына тюшеджек.

26+Къап-къара къаранлыкъ оны гизли беклейджек,
уфюрильмеген атеш оны ашап битиреджек,
чадырында къалгъанларнынъ башына
яманлыкъ тюшеджек.
27Коклер акъсызлыгъыны ачаджакъ,
ер юзю онъа къаршы чыкъаджакъ.
28Эвининъ берекети гъайып оладжакъ,

Алла гъазабынынъ кунюнде эр шейи ирип кетеджек.

29+Будыр яман адамнынъ Алладан аладжакъ къысмети,
будыр Алланынъ онъа береджек пайы.

21

Эюпнынъ джевабы

21^1Эюп бойле джевап берди:

2– Сёзюмни дикъкъатнен динъленъиз,
бойле этип, манъа гонъюль беринъиз.

3+Сабыр этинъиз, мен айтайым,
мен айткъан сонъ, мыскъылланъыз.

4Айткъанларым адамгъамы, аджеба?

Нечюн сабырсызланмайым?

5+Манъа бакъынъыз да, къоркъу тюбюне къалынъыз,
элинъизнен агъзынъызны къапатынъыз.

6Буны тюшюнгенде, ичимни къоркъу сара,
вуджудым титремеге башлай.

Эюп яман адамлар бахтлы олгъанлары акъкъында айта

7+Яман адамлар не ичюн яшай берелер?

Омюрлери узакъ олып,
кучьлери де арта.

8Балалары эсен-аман олып, янларында,
торунлары козьлери огюнде.

9Эвлери къоркъудан узакъ,

Алланынъ джезасы оларгъа тиймей.

10Бугъаларнынъ чифтлешмеси ич бошкъа чыкъмаз,
сыгъырлары эп бузавлай, ич ташламаз.

11Балалары, къойлар киби, секирелер,
кучюк эвлятлары ойнайлар.

12Даре ве сантырнынъ авасына тюркю йырлайлар,
къавал сесине къуваналар.

13Куньлерини бахыт ичинде кечирелер,
ве бир аньде олюлернинъ дюньясына кечелер.

14+Аллагъа: «Бизден узакъ тур! – дейлер.

– Сенинъ истеклеринъни огренмеге истемеймиз.

15+Къудретли Алла ким олгъан?

Не ичюн онъа хызмет этейик?

Онъа дува эткенде не файда?»

16+Коресинъми, бахытлары къолларында дегильми?

Лякин яман адамларнынъ огюти менден узакъ олсун.

17+Къач кере яман адамларнынъ лампады сёне,
башларына беля тюше?

Алла ачувында оларгъа азап береми?

18+Олар ель къувалагъан тобан киби,
боран учургъан саман киби олурлар.

19+Алла яман адамнынъ джезасыны балаларына берерми?

Озь башына тюшюрсин,
насыл олгъаныны бильсин.
20+Белясыны озь козьлеринен корьсюн,
Къудретли Алланынъ гъазабыны ичсин.
21Чюнки сайылы айлары сонъуна еткен сонъ,
артындан къалгъан эви ичюн неге къайгъы чексин?

22+Алла юкъарыда олгъанларны суд эте,
лякин Онъа ким акъыл огретип олур?

23Бирлери сап-сагълам олып олер,
бус-бутюн раат ве къайгъысыз.

24Ичи-багъры ягъ толу,
кемиклери кучьке толу.

25Башкъалары къасеветке толу олер,
эйиликнинъ дадыны бильмеден.

26Топракъта берабер ятарлар,
устьлерини къуртлар къаплар.

27Манъа къаршы тизген тюшюнджелеринъизни,
сизинъ ниетлеринъизни билем.

28«Мырзанынъ эви къайда? – дерсинъиз.

– Яман адамларнынъ чадырлары не ерде?»

29Узакъ мемлекетлерге баргъанлардан ич сорамадынъызмы?

Оларнынъ хаберлерине къулакъ асмадынъызмы?

30+Беля куню яман адам къорчаланыр,
гъазап куню о сакъланып къалыр[*].

31+Ким оны япкъанлары ичюн бетине бакъып къабаатлар?

Ким япкъанынынъ къаршылыгъыны онъа берер?

32Оны мезарлыкъкъа алып кетеджеклер,
къабири башында къаравул къояджакълар.

33Вадий топрагъы онъа йымшакъ олур.

Артындан бир сюрю адам кетер,
огюнден кеткенлер де сайысыздыр.

34Бош лафларнен манъа гонъюль бермеге истейсинъизми?

Джевапларынъыз ялангъа толудыр.

22

Элифазнынъ учюнджи лафы

Элифаз Эюпны къабаатлай

22^1+Теманлы Элифаз бойле джевап берди:

2– Адам Аллагъа файда кетирип олурмы?

Акъыллы адам биле тек озюне файда кетире.

3+Догърулыгъынъ Къудретлиге не къуванч берип олур?

Къусурсыз омюринъ Онъа не файда кетирип олур?

4О, сени джезалай
ве сеннен дава эте
диндарлыгъынъ ичюнми, аджеба?

5Ачувынъ буюк дегильми?

Къабаатларынъ да сонъсуз дегильми?

6+Керчектен де, къардашларынъдан бош ерде залог алып,
урбаларыны алып, оларны чыр-чыплакъ къалдырдынъ.

7+Сувсузлыкътан янгъангъа сув ичирмединъ,
ач олгъангъа да отьмек бермединъ.

8Кучю олгъанлар топракъны запт этелер,
башыны юксек туткъанлар о топракъта яшай!

9+Сен тул апайларны бош къолнен къайтардынъ,
оксюзлернинъ таянчыны йыкътынъ.

10+Онынъ ичюн чевре-четинъ къапкъандыр,
апансыздан башынъа къоркъунчлы беля тюшти.

11+Ярыкъ сен ичюн къаранлыкъкъа чевирильди,
ич бир шей корьмейсинъ.

Сен сув акъымлары тюбюнде къалдынъ.

12+Алла коклерден юксек дегильми?

Йылдызларгъа бакъ, не къадар юксектелер!

13+Сен исе: «Алла не билир? – дейсинъ.

– Зифт къаранлыкъ ичинден О, суд этип олурмы?

14Булутлар Онъа пердедир, бир шей коралмаз,

О, тек кок къуббесининъ устюнде юрер».

15Яман адамларнынъ юрген
эски ёлуны тутаджакъсынъмы, аджеба?

16+Олар исе вакъытлары кельмезден къырылдылар,
темеллерини сувлар басты.

17+Олар Аллагъа: «Бизден узакъ тур! – дедилер.

– Къудретли Алла бизге не япып олур?»

18+Амма оларнынъ эвлерини эйиликке толдургъан О эди.

Лякин яман адамларнынъ огюти менден узакъ олсун!

19+Догъру адамлар оларнынъ алыны корип къуваныр,
къабаатсызлар бойле деп кулер:

20«Душманларымыз ёкъ этильди,
олардан къалгъаныны атеш якъты».

Элифаз Эюпны яманлыкътан вазгечмеге чагъыра

21Аллагъа якъын олсанъ, раат олурсынъ,
ве яхшылыкъ санъа келир.

22+Агъзындан чыкъкъан Къанунны къабул эт,
сёзлерини юрегинъе къой.

23+Къудретлиге айлансанъ, янъыдан котерилирсинъ,
тек яманлыкъны чадырынъдан узакълаштыр.

24+Алтын маденини ерге,

Офир алтыныны вадийдеки ташларнынъ арасына ат.

25Къудретли Алла сенинъ алтын маденинъ,
парлакъ кумюшинъ олур.
26+О вакъыт Къудретлиде къуванч тапарсынъ,
юзюнъни Аллагъа котерирсинъ.
27+Онъа дува этерсинъ, О, эшитир сени,
адакъларынъны ерине кетирирсинъ.
28+Не ниетинъ олса, оны беджерирсинъ,
ёлларынъны ярыкъ айдынлатыр.
29Бирев йыкъылса,
сен: «Оны котер!» – деп айтарсынъ,
ве О, алчакъгонъюллилерни къуртарыр[*].
30+О, къабаатлы олгъанны биле къуртарыр,
эллеринънинъ темизлиги ичюн о къуртулыр.

23

Эюпнынъ джевабы

Эюп Алланы тапмагъа истей

23^1Эюп бойле джевап берди:

2– Бугунь мен эп даа шикяет эте берем,
эп даа инълеп агълайым.

3Оны къайда тападжагъымны бильгейдим,

О, булунгъан ерге якъынлашып олгъайдым!

4+Онынъ огюне ишимни айтып,
агъызымдан чыкъкъан сёзлернен акъланыр эдим.

5Манъа берген джевабыны билип,
не айтаджагъыны анълар эдим.

6О, буюк кучюнен манъа къаршы чыкъармы? Ёкъ!

Лякин О, мытлакъа мени динълер эди.

7Догъру адам давасыны Онъа ачып олур эди,
ве Къадым мени эбедиен акълар эди.

8Мына, куньдогъушкъа кетсем, Алла анда дегиль,
куньбатыгъа айлансам, Оны тапамайым.

9Шимальде бир иш япса, шуны корамайым,
дженюпке чевирсе, фаркъына барамайым.

10+Амма О, мен туткъан ёлумны билир,
мени сынагъанында, алтын киби олып чыкъаджагъым.

11Аякъларым Онынъ изинден догъру кетти,

Онынъ ёлуны къавий туттым, ёлдан урулмадым.

12О, берген эмирлеринден
ве низамнамелеринден мен айырылмадым,

Онынъ сёзлерини юрегимде сакъладым.

13+О – бирден-бир.

Эгер О, бир шей япмагъа истесе,
ким Онъа къаршы чыкъаджакъ?

Джаны не истесе, оны япар!

14Манъа япмагъа истегенини ерине кетирир,
бунъа ошагъан чокъ иши бардыр.

15Онынъ ичюн юзю огюнде титрерим,
тюшюнгенде, Ондан къоркъарым.

16Алла юрегимни къырды,

Къудретли мени къоркъузды.

17Къаранлыкъкъа бакъмадан,
зифт къаранлыкъ тюбюнде къалгъаныма бакъмадан,
мен сесимни кесмедим.

24

Фукъарелернинъ агъыр яшайышы

24^1Нечюн Къудретлиге джеза вакъты белли олса да,

Алланы таныгъанлар исе Онынъ суд куньлери кельгенини корьмейлер?

2+Яман адамлар меджа ташларыны чекелер,
башкъаларнынъ къой-эчкилерини тутып алалар,
озьлерининъ киби бакъалар.
3Етимлерден эшегини алып кетелер,
тул къадыннынъ бугъасыны залоггъа алалар.
4+Фукъарелерни ёлдан итейлер,
ве мемлекетнинъ хорлангъанлары бир ерде сакъланалар.

5Фукъарелер сахрадаки кийик эшеклерге ошап,
ишлерине чыкъалар, ашайджакъ ашыны къыдыралар,
сувсуз ерлер оларгъа ве балаларына аш бере.
6Олар тарладаки отны оралар,
яман адам багъчасында юзюм джыйгъан сонъ,
анда къалгъаныны къыдыралар.
7+Геджени чыр-чыплакъ, урбасыз кечирелер,
сувукъта орьтюсиз къалалар.
8Дагълардаки ягъмурдан сыланалар,
сакъланмагъа ер олмагъаны ичюн,
къаяларгъа япышалар.

9Яман адамлар бабасыз баланы мемеден айыралар,
ёкъсулдан залог алалар.
10Олар чыр-чыплакъ, урбасыз юрелер,
демет ташыйлар, амма бир шей ашамайлар.
11Диварлар янында зейтюн эзелер,
юзюм сыкъалар,
амма сувсузлыкътан яналар.
12+Шеэрлерде адамлар агълай,
ольдюрильгенлернинъ джанлары ярдымгъа чагъыралар,
лякин Алла бу акъсызлыкъны джезаламай.

Яман адамлар озь акъсыз ишлерини гедже къаранлыгъында япалар

13+Араларында ярыкъ душманлары бардыр,
Алланынъ ёлуны танымаз,
Онынъ изинден юрмезлер.
14Танъ аткъанынен айдут турар,
фукъарени ве ёкъсулны ольдюрир,
гедже исе хырсызлыкъ этер.

15+Ороспулыкъ эткеннинъ козю де акъшам къаранлыгъыны беклер,

«Мени кимсе корьмез», – дер
ве бетини япар.

16Къаранлыкъта эвлернинъ тюбюни къазар ве чайпап алырлар,
куньдюз исе къапалы алда беклерлер.
Ярыкъ недир бильмез,
17чюнки оларгъа саба – олюм кольгесидир,
олюм кольгесининъ къоркъусынен олар таныш ола.

Аллагъа инанмагъанларнынъ такъдири

18Сувлар бойле адамларны, енгиль чёплюкни киби,
алып кетерлер.

Онынъ топракъ пайы лянетлидир,
ич бир ким онынъ юзюм багъчаларына кетмез.

19Сыджакъ ве къургъакълыкъ ириген къар сувуны юткъаны киби,
олюлер дюньясы да гунакярларны юта.

20+Ананынъ къарны оларны унутыр,
къуртларгъа олар татлы аш олур
ве бир даа анъылмазлар.

Ярамазлыкъ бир терек киби къырылыр.

21Олар баласыз, бала тапмагъан апайнынъ къасеветини чекерлер,
тул къадынгъа исе яхшылыкъ этмезлер.
22Алла къудретинен кучьлюлерни чыкъарыр,
олар турар да, яшайышлары ичюн эмин олмаз.
23Алла оларгъа аманлыкъ берер,
ве олар онъа таянырлар,
лякин Онынъ козю олар туткъан ёлдадыр.
24+Бираз юксельсе де, энди ёкъ олурлар,
тюшерлер, эр кес киби олерлер,
башакъ башы киби кесилирлер.

25Бойле олмаса, ким мени яланда къабаатлар?

Айткъанларымнынъ бош олгъаныны ким косьтерип олур?

25

Билдаднынъ учюнджи лафы

Адам Алланынъ огюнде инсафлы дегиль

25^1+Шуалы Билдад бойле джевап берди:

2– Акимиет ве къоркъу Алланынъ къолундадыр,
юдже коклеринде аманлыкъ яраткъан Одыр.

3+Онынъ ордуларыны саймакъ мумкюнми?

Ярыгъы кимнинъ устюне догъмаз?

4+Адам Алланынъ огюнде насыл инсафлы ола билир?

Къадындан догъгъан бирев насыл темиз ола билир?

5Онынъ козюнде ай нур сачмаз,
ве йылдызлар айдын олмаз!

6+Адам исе – бир къурт,
адам огълу да – бир къуртчыкътыр!

26

Эюпнынъ джевабы

Эюп Билдад лафларынынъ устюнден куле

26^1Эюп бойле джевап берди:

2– Къуветсиз адамгъа сен буюк ярдым эттинъ!

Такъаттан кесильгенге ярдым къолуны узаттынъ!

3Акъыллы олмагъангъа насыл акъыл огреттинъ!

Ишни бутюнлей пек гузель анълаттынъ!

4Кимнинъ ярдымынен бу сёзлерни айттынъ?

Бойле лаф этмеге сени ким рухландырды?

5Сувларнынъ тюбюнде олюлернинъ рухлары
ве анда яшагъанлар титрер.

6+Алланынъ огюнде олюлернинъ дюньясы ачыкътыр,
ве эляк дияры ич бир шей къапатмаз.

7+О, бошлукънынъ устюне шимальни джайды,
ич бир шейнинъ устюне дюньяны асты.

8+Булутларынынъ ичине сувларны къапата,
оларнынъ агъырлыгъы тюбюнде булутлар йыртылмаз.

9О, Озь тахтынынъ огюни сакълады,
устюни булутларнен къаплады.
10+Ярыкънен къаранлыкъны айыргъан ерде
сувларнынъ устюнден сынъыр чызды.
11+Алланынъ ачувлы гудюрдисинден
коклернинъ диреклери титреди
ве шашып къалды.
12+Озь кучюнен О, денъизни далгъалатты,
акъылынен Рахавны урып-йыкъты.
13+Онынъ нефесинден коклер ачылды,
Онынъ къолу къачкъан йыланны ольдюрди.
14Будыр япкъанларынынъ кучюк парчалары.
Онынъ акъкъында тек азчыкъ эшиттик,
амма къудретининъ гудюрдисини ким анълап олур?

27

Эюпнынъ сонъки айткъанлары

27^1Эюп лафыны кене девам этип, бойле деди:

2+– Манъа адалет косьтермеген Алланынъ огюнде,
джанымны ынджыткъан Къудретлининъ огюнде ант этем:

3+Мен сагъ олып, нефес алгъаныма къадар,
ичимде Алла берген яшайыш руху олгъанына къадар,

4агъзымдан яман сёз чыкъмайджакъ,
тилим ялан айтмайджакъ.
5Сизни ич бир вакъыт акълы саймайджагъым,
олерим, амма инсафлы олгъанымдан вазгечмейджегим.

6Акъикъатымда къатты тураджагъым,
ондан вазгечмейджегим,
яшагъан куньлерим ичюн юрегим мени сёгмейджек.

Яман адамларнынъ устюнден Алланынъ суду

7Душманларым къабаатлы сайсын,
манъа къаршы тургъанлар акъсызлыкъ япкъанлар киби олсун.

8+Алласыз адам неге ишаныр?

Алла оны ёкъ этер, онынъ джаныны алыр!

9+Башына беля кельгенде,

Алла онынъ ярдымгъа чагъыргъаныны эшитирми?

10Ойле адам Къудретлиде къуванч къыдырырмы?

Эр заман Аллагъа ялварырмы?

11Алланынъ къолунда не олгъаныны сизге хабер этеджегим,

Къудретлининъ барлыгъыны гизлемейджегим.

12Сиз эпинъиз буны корьдинъиз,
ойле олса, нечюн о къадар бош лафлар этесинъиз?

13+Яман адамнынъ Алладан аладжакъ пайы,
хорлагъаннынъ Къудретли береджек къысмети бойле:

14+огъланлары чокъ олса да, къылычнен ольдюриледжек,
эвлятлары отьмекке тоймайджакъ,

15+сагъ къалгъанларны олюм мезаргъа тюшюреджек,
артларындан тул апайлары агъламайджакъ.
16+О, бир оба топракъ киби кумюш топласа да,
чокъ чамур киби урбалар азырласа да,
17+онынъ азырлагъаныны догъру адам киеджек,
кумюш къабаатсызнынъ пайы оладжакъ.
18+Сюме киби, эвини къура,
яшагъан ери къаравул япкъан чалашкъа ошай.
19+Бай олып ятса да, зенгин олып уянмаз,
козьлерини ачкъанда, эписи ёкъ олып кеткендир.

20Къоркъулар оны, буюк сувлар киби, басар,
боран оны гедже алып къачар,
21+куньдогъуш ели учып, оны котерир,
еринден алып, фуртунадан алып кетер,
22онъа атылыр ве ич аджымаз,
ельнинъ кучюнден о, мытлакъа къачмагъа тырышыр.

23+Оны мыскъыллап, артындан сызгъырып,
ель оны еринден къувалар.

28

Икмет акъкъында йыр

28^1Кумюш маден оджагъындан чыкъар,
алтынны темизлеген ер де бар.
2Демир топракътан чыкъарылыр,
таштан бакъыр иритилир.
3Адам къаранлыкътан устюн келир,
къою къаранлыкъта ве олюм кольгесинде,
энъ терен ерлеринде гизли ташларны къыдырыр.

4Адам олмагъан ерлерде, адам аягъы басмагъан ерде
маден къуюсыны къазар,
эр кестен узакъта йиплерге сарылып салланыр.

5Ашлыкъ берген топракънынъ ичи-багърыны
санки атеш ириткендир.

6Топракънынъ ташларында кок якъутлар сакълана,
онынъ тозунда – алтын данелеридир.

7Йыртыджы къушлар анда ёлны бильмез,
чайлакънынъ козю оны корьмегендир.

8Кучьлю айванлар анда аякъ басмагъандыр,
яш арслан андан кечмегендир.

9Адамлар исе алетлеринен къатты къаяларгъа якъынлашып,
дагъларны тюбю-темелинден авдарыр,
10къаяларнынъ ичинден кечитлер ачар,
козьлери бутюн къыйметли шейлерни корер,
11сув акъымларыны токътатыр,
гизли олгъанны ярыкъкъа чыкъарыр.

12+Лякин акъыл къайдан тапылыр?

Анълавнынъ ери къайда?

13+Адам онынъ къыйметини бильмез,
тирилернинъ топрагъында оны тапмаз.

14Тюпсюз теренлик: «О, менде дегиль», – дер,
денъиз: «Янымда дегиль о».

15+Икмет энъ яхшы алтынгъа сатылмаз,
кумюш агъырлыгъына алынмаз,
16+онъа Офирнинъ темиз алтынынен,
къыйметли шохам ташынен,
кок якъутнен къыймет кесильмез,

17не алтын, не тыныкъ кристалл онъа тенъ кельмез;
темиз алтын савутларына о, денъиштирильмез.

18+Мерджаннен инджининъ къыймети етерлик олмаз,
икметнинъ дегери паалы ташлардан устюндир.

19Хуш мемлекетинден сары якъут онъа тенъ кельмез,
темиз алтыннен онъа къыймет кесильмез.

20Айса акъыл къайдан келир?

Анълавнынъ ери къайда?

21О, бутюн джанлыларнынъ козюнден узакътыр,
кокте учкъан къушлардан сакълыдыр.

22Эляк диярынен Олюм:

«Онынъ акъкъында тек къулакъларымызнен эшиттик», – дейлер.

23Алла икмет не олгъаныны биле,
о, булунгъан ерини де биле,
24чюнки О, ер юзюни четлерине къадар коре,
коклер тюбюндеки эр шейни де коре.
25Ельге кучь бергенде,
сувларны ольчегенде,
26+ягъмургъа буюргъанда,
кок гудюрдисине ёл ачкъанда,
27+о вакъыт О, икметни корьди,
оны сайды, азырлады ве сынады

28+ве адамгъа: «РАББИден къоркъмакъ – икметтир,
яманлыкътан узакъ олмакъ – анълавдыр», – деди.

29

Эюп озь хайырлы яшайышыны акълына кетире

29^1Эюп лафыны эп девам этип, бойле деди:

2– Ах, кечкен айлар,

Алла мени къорчалагъан куньлер арткъа къайткъайды!

3+Онынъ лампады башымнынъ устюнде нур сача эди,

Онынъ ярыгъынен мен къаранлыкъта юре эдим!
4Эвель куньлерде ишлерим онъ келе эди,
Алланен достлугъым чадырымнынъ устюнде эди.
5+О вакъыт Къудретли Алла меннен эди,
балаларым да чевре-четимде эдилер,
6+мен артыкъ бай адам эдим,
къаялар да манъа зейтюн ягъыны акъыза эдилер!

7О заман мен шеэр къапусына кетип,
курсюмни мейдангъа къоя эдим.
8Яш огъланлар мени корип, сакълана,
къарт адамлар турып, аякъта тура эди.
9Башлыкълар лаф этмектен чекинип,
къолларынен агъызларыны къапата эди.
10+Белли адамларнынъ сеси кесиле,
тиллери тамакъларына япыша эди.
11Мени эшиткенлер мени бахтлы деп сая эди,
мени корьгенлер мени макътай эди.
12+Ярдымгъа чагъыргъан заваллыны,
ярдымсыз етимни мен къуртара эдим.
13Олюмден къуртулгъан мени алгъышлай эди,
тул къадыннынъ юрегини мен къувандыра эдим.
14+Акъикъатны урба киби кие эдим,
адалетлик манъа чалма киби эди.
15Кёрларгъа – козь,
топалларгъа – аякъ эдим.
16+Фукъарелерге бабалыкъ эте,
таныш олмагъан адамнынъ давасыны гъайретнен чезе эдим.

17+Акъсызлыкъ япкъан адамнынъ ченгесини къырып,
хырсызлагъаныны тишлерининъ арасындан чыкъара эдим.

18«Озь эвимде олерим, – деп тюшюне эдим.

– Куньлерим къум данелери дайын чокъ олур.

19Тамырларым сувларгъа тие,
пытакъларымда чыкъ геджелей.

20Шуретим эксильмейджек,
къолумдаки яй эп къавий оладжакъ».

21Адамлар мени урьметнен динълеп,
огютимни индемейип беклей эди.
22Мен лаф эткенимден сонъ, лаф этмей эдилер,
сув къуру ерге киби, сёзлерим оларнынъ устьлерине тамлай эди.

23+Ягъмурны беклеген киби, мени беклей эдилер,
баарь ягъмурыны ичкен киби, сёзлеримни иче эдилер.

24Оларгъа кулюмсирегенде, козьлерине инанмай эдилер,
ачыкъ чырайым оларны юреклендире эди.
25Мен оларнынъ ёлуны сайладым,
башларында отура эдим,
аскерлернинъ ортасында падиша киби эдим,
агълагъанларгъа гонъюль бере эдим.

30

30^1+Амма шимди яшы менден кучюк олгъанлар
устюмден кулелер,
мен исе бабаларыны къой-эчкилернинъ копеклеримнен берабер
къоймагъа разы олмаз эдим.

2Лякин къолларынынъ кучю манъа не керек?

Оларнынъ кучьлю олгъан заманлары энди битти.

3Ёкъсуллыкъ ве ачлыкъ оларнынъ кучюни алды,
геджелери олар бакъымсыз бош ерлерде къуру топракъ кемирелер,

4чалы тюбюне от къопара,
ракитник чалысынынъ тамырлары – оларнынъ ашларыдыр.

5Оларны джемааттан къуваладылар,
хырсызларгъа къычыргъанлары киби,
оларгъа къычыралар.
6Олар озенлернинъ къуругъан агъызларында,
ердеки тешиклерде,
къая къобаларында яшайлар.
7Чалыларнынъ арасында къычырып,
кийик отларда бири-бирине сыкъылалар.
8Акъылсыз, ады бельгисиз олгъан адамлар,
олар эр ерден къамчынен къувалангъанлар!

9+Шимди исе олар тиллеринен озь йырларында мени мыскъыллайлар,
меним акъкъымда лаф этелер.

10+Менден игренип, узакъ туралар,
бетиме тюкюрмектен чекинмейлер.

11Алла яйымнынъ йипини чезгени ве мени ашалагъаны ичюн,
козюм огюнде озьлерини йибере бердилер.
12+Онъ тарафымдан бу олмайджакъ чыкъа,
мени аякътан урып йыкъа,
озь гъайып этиджи ёлуны манъа тараф тута.
13Ёлумны исе олар кести,
кимседен ярдым корьмейип,
мени ёкъ этмек ичюн эр шей азырлайлар.
14Олар манъа кенъ бир тешиктен келелер,
эр шейни йыкъып, устюме атылалар.
15+Дешет мени къаплады,
буюклигим ель киби учып кетти,
булут киби, къуртулмагъа умютим кечип кетти.

Эюпнынъ кедер куньлери

16Шимди джаным тамчы-тамчы ичимден чыкъа,
беля куньлери этрафымны сарды.

17Геджелери кемиклерим сызлай,
токътамагъан агърылар раатлыкъ бермей.

18Буюк зорлукънен урбаларымны чыкъарам,
кольмегимнинъ якъасы мени богъа[*].

19Мен чамургъа ташландым,
тозгъа ве кульге чевирильдим.

20Сени ярдымгъа чагъырам, лякин Сен джевап бермейсинъ,
аякъ устюнде турам – тек бакъасынъ манъа.
21Манъа къаршы шефкъатсыз олдынъ,
къатты къолунънен мени урдынъ.
22+Мени еллерге бердинъ,
олар мени туттылар,
бир тарафтан экинджи тарафкъа мени боран ата.
23Билем, Сен мени олюмге,
эписи яшагъанлар ичюн корюшюв эвине кетиреджексинъ.

24Эбет, О, къолуны ёллай,
амма ёкъ этмек ичюн дегиль.

О, урса биле,
сонъра къуртулыш берер.

25Омюринде агъыр куньлери олгъан адамлар ичюн агъламадыммы?

Ёкъсуллар ичюн юрегим янмадымы?

26+Амма мен яхшылыкъ беклегенде, яманлыкъ кельди,
ярыкъны истегенде, къаранлыкъ кельди.

27Ичим-багърым токътамайып къайнай,
къаарь куньлер манъа якъынлашты.

28Мен къарарып юрдим, лякин кунештен дегиль,
джемаат ичинде турып, ярдымгъа чагъырдым.

29Шакъалларгъа – къардаш,
девекъушуларгъа – дост олдым.

30+Терим къарарды,
кемиклерим сыджакътан янды.

31Сантырым агълавгъа айланды,
къавалым аджыныкълы сеснен йырламагъа башлады.

31

Эюп Алланынъ огюнде къабаатлы олмагъаныны айта

31^1+Истекнен ич бир къызгъа бакъмамагъа
козьлериме буюрдым.

2+Юкъарыдаки Алладан адамнынъ аладжакъ пайы недир?

Коклердеки Къудретли онъа не береджек?

3Адалетсиз адамларгъа О, беля ёлламайджакъмы?

Акъсызлыкъ япкъанларгъа бахытсызлыкъ бермейджекми?

4+Юрген ёлларымны О, корьмедими?

Эр аткъан адымымны саймадымы?

5Эгер ялан ёлунда юрген олсам,
аягъым алдавгъа тараф ашыкъкъан олса,
6+Алла мени догъру теразеде чексин
ве догърулыгъымны корьсюн.
7Табанларым ёлуны джойгъан,
юрегим козьлеримнинъ артындан кеткен,
къолларыма кирли бир шей япышкъан олса,
8+сачкъанымны башкъалары ашасын,
оськен берекетим тамырындан чыкъарылсын.

9+Эгер юрегим бир къадыннынъ артындан кеткен олса,
башкъа адамнынъ къапусы янында пусып отургъан олсам,

10+апайым башкъасынынъ богъдайыны чексин,
башкъа акъайлар онен ятсын.
11Чюнки меним япкъаным – ахлякъсызлыкъ,
джезаланаджакъ арекет олур эди,
12+Эляк диярына тюшюреджек атеш киби,
ойле япкъаным бутюн барлыгъымны ёкъ этер эди.

13Эгер хызметчилерим меннен давалашкъанда,
мен адалетсиз олып, оларны ред эткен олсам,

14Алланынъ огюнде тургъанда, не япарым?

О, манъа бакъкъанда, насыл джевап берерим?

15+О, мени де, хызметчимни де ана къурсагъында яратмадымы?

О да, бизим экимизни къарында ясамадымы?

16Ёкъсулларнынъ тилегини беджермедимми?

Тул къадыннынъ умютини къырдыммы?

17+Отьмегимни бир озюм ашадыммы?

Оксюзлернен пайлашмадыммы?

18+Балалыгъындан берли мен оксюзлерге баба киби олып,
оларны осьтюрдим,
догъгъанымдан берли тул къадынгъа ёл косьтердим.

19Урбасы олмагъаны ичюн гъайып олгъанны,
я да кийимсиз бир ёкъсулны корьгенде,

20+къойларымнынъ юньлеринден онъа сыджакъ урба бермедимми?

Онынъ ичюн о, манъа яхшылыкъ тилемедими?

21+Шеэр къапулары янында къол тутув олгъаныны билип,
оксюзге къол котерген олсам,
22къолум омузымдан айырылсын,
тирсек кемигим къырылсын.

23Амма мен Алладан келеджек джезадан къоркъам,

Онынъ буюклигине къаршы турып оламам.

24+Алтынгъа мен ишандыммы?

Шу темиз маденге: «Сен – умютимсинъ», – дедимми?

25+Барлыгъым буюк олгъанына,
озь къолумнен чокъ къазангъаныма къувандыммы?
26Парылдагъан кунешке,
арекет эткен къыйметли айгъа бакъкъанда,
27+юрегим гизлиден алдандымы?
Оларгъа къолларымны узатып,
оларгъа ибадет эттимми?[*]
28Бу да джезаланаджакъ шей олур эди,
чюнки о вакъыт Юдже Алладан вазгечир эдим.

29+Мени кореджек козю олмагъан адам белягъа огърагъанда,
мен къувандыммы?

Яманлыкъ онъа кельгенде,
севинчнен къычырдыммы?

30+Биревни къаргъамагъа
ве бойле этип, гуна къазанмагъа
агъзыма ёл бермедим.

31Чадырымдаки адамлар:

«Онынъ этине къурсакъны тойдурмагъан адам ёкъ!»

– айтмай эдими?

32+Ич бир ёлджу геджени сокъакъта кечирмеди,
чюнки къапуларым кельген-кечкенлерге ачыкъ эди.

33+Адем киби, къабаатларымны гизледимми?

Яманлыкъларымны багърымда сакъламагъа тырыштыммы?

34Ойле олса, буюк джемааттан къоркъып,
сойларымнынъ нефретинден отюм патлап,
сусар эдим ве къапудан чыкъмаз эдим.

35+Ах, эгер мени эшиткен бири олса эди!

Лафымны битирем[*].

Къудретли Алла манъа джевап берсин,
меннен давалашкъан кягъытыны язсын.

36Оны омузымда ташып,
тадж киби башыма къояр эдим,

37эр аткъан адымымны онъа бильдирип,
онъа, бир башлыкъ киби, якъынлашыр эдим.

38Эгер топрагъым манъа къаршы къычыргъан,
ве онен берабер ёлакълары агълангъан олса,
39эгер мен махсулыны пара одемеден ашагъан,
я да сабыларынынъ джаныны агъырткъан олсам,
40+богъдай ерине тикен,
арпа ерине кийик отлар осьсюн!

Эюпнынъ лафы сонъуна етти.

32

Элихунынъ сёзлери

32^1Эюп озь догърулыгъында эмин олгъаны ичюн, бу учь акъай Эюпкъа джевап бермектен вазгечтилер. 2+О вакъыт Буз союндан, Рам къабилесинден олгъан Баракелнинъ огълу Элиху, Эюп озюни Алладан акълы сайгъаныны корип, онъа гъает ачувланды. 3Эюпнынъ учь достуна да ачувланды, чюнки олар Эюпкъа джевап бермеге бильмейип, оны къабаатладылар[*]. 4+Эюпнынъ достлары Элихунынъ буюк олгъаны ичюн, о, Эюпнен лаф этмек ичюн сырасыны беклей эди. 5Бу учь адам джевап бермегенини корип, Элихунынъ ачувы къайнады.

Элихунынъ биринджи лафы

6Буз союндан Баракелнинъ огълу Элиху бойле деди:

– Мен – яшым, сизлер – баягъы яштасынъыз,
онынъ ичюн чекиндим,
тюшюнгенимни айтмагъа къоркътым.

7+«Чокъ кунь корьгенлер лаф этсин, – дедим.

– Чокъ йыл яшагъанлар акъыл огретсин».

8+Лякин адамнынъ ичинде рух бар[*],

Къудретлининъ нефеси анълав берер.

9Акъыл адамнынъ яшына багълы дегиль,
адалетнинъ анъламасы да къартлыкъкъа багълы дегиль.

10Онынъ ичюн: «Мени динъленъиз, – дейим.

– Мен де тюшюнгенимни айтайым».

Элиху достларыны къабаатлай

11Сиз лаф эткенде, мен бекледим,
сиз не дейджегинъизни къыдыргъанда,
тюшюнджелеринъизни динъледим.

12Бутюн дикъкъатымны сизге чевирдим.

Амма ич биринъиз Эюпнынъ акъсызлыгъыны косьтералмадынъыз,
онынъ айткъанларына джевап берип оламадынъыз.

13«Биз бир акъыллы шейнинъ фаркъына бардыкъ:

“Оны Алла къабаатласын, адам дегиль”», – деменъиз[*].

14Лякин Эюп меннен лаф этмеди,
шу себептен онъа сизинъ сёзлеринъизнен джевап бермейджегим.

15Олар къоркъты, джевап бермейлер,
айтаджакъ шейлери къалмады!
16Не къадар беклесем де, олар лаф этмейлер,
токътадылар, джевап бермейлер!
17Меним исе айтаджакъ сёзюм бар,
мен тюшюнгенимни айтаджагъым.
18Ичим сёзлерге толу,
ичимдеки рух мени зорлай.
19Иште, ичим ачылмагъан шарап киби,
янъы шарап мешин торбалары киби
аман-аман патлайджакъ.
20+Айтарым да, енгиллеширим,
агъзымны ачып, джевап берерим.
21Кимсенинъ бетине бакъмайджагъым,
кимсенинъ шерефи ичюн, айры-айры сёзлер къыдырмайджагъым,

22чюнки ялтакъланмагъа бильмейим.

Ойле олмаса, Яратыджым мени шимди ольдюрсин!

33

Элиху Эюпкъа мураджаат эте

33^1Шимди сёзюмни динъле, Эюп,
айтаджакъ эр шейиме къулакъ ас.

2Мына, агъзымны ачтым,
тилим дудакъларымнен айтарлар.

3Сёзлерим догъру юректен чыкъар,
дудакъларым бильгенлеримни ачыкъ айтар.

4+Мени Алланынъ Руху яратты,

Къудретлининъ нефеси манъа омюр берди.

5Элинъден кельсе, манъа джевап бер,
азырлан ве къаршымда тур.

6+Алланынъ огюнде мен де сен кибидирим[*],
мен де чамурдан яратылдым.

7+Онынъ ичюн дешетим сени къоркъузып оламаз,
къолум санъа агъыр кельмез.

8Айткъанларынъ аля даа къулакъларымда,
сёзлеринъни мен яхшы эшиттим:

9+«Мен темизим, менде акъсызлыкъ ёкъ,
саф адамым мен, къабаатым да ёкъ.

10+Алла исе манъа къаршы чыкъты,
мени душман ерине корьди.

11+Аякъларымны бир къалыпкъа къойды,
меним эр арекетимни козете».

12Мында янъыласынъ, дейим санъа.

Алла адамдан буюктир.

13+Нечюн Онен давалашмагъа истейсинъ?

О, эткенлери ичюн сенинъ огюнъде джевапкяр дегиль.

14Алла бир кере айтар.
Эгер адам анъламаса,
Алла даа бир кере анълатыр[*].
15+Тюште, гедже руясында,
адамларны терен юкъу баскъанда,
олар ятакъта яткъанларында,
16+о вакъыт Алла къулакъларына айтар,
огютинен оларгъа ачыкъ анълатыр,

17оларны япкъан яманлыкъларындан къайтармагъа,
адамдан кибирлигини узакълаштырмагъа,
18джаныны мезардан къорчаламагъа,
омюрини къылычтан къуртармагъа истер[*].
19+Я да адам озь ятагъында хасталыгъынен,
кемиклерининъ сонъсуз агърысынен джезаланыр.
20+О заман омюри отьмектен,
джаны исе энъ севген ашындан ред этер.
21Эти ирип кетер, корюнмез олур,
эвель корюнмеген кемиклери тюртип чыкъар,
22ве джаны мезаргъа,
омюри олюмге якъынлашыр.

Адамларны къуртармакъ ичюн, Алла мелеклерни ёллай

23+Лякин бинъ мелектен
онынъ тарафыны туткъан бир мелек олса,
ве о, адамгъа догъру ёлны косьтерсе[*],
24+онъа мерамет косьтерсе ве:
«Оны мезардан къуртар,
мен онынъ ичюн одеме таптым», – десе,

25+о заман адамнынъ тени огълан тенинден тазе олур,
ве о, яшлыкъ куньлерине къайтар.

26+О, Аллагъа дува этер,
ве Алла ондан разы олур.

Алланынъ юзюни корип къуваныр,
ве Алла онынъ догърулыгъыны къайтарыр.

27Сонъ адамларнынъ огюнде бойле айтаджакъ:

«Гуна къазандым, догъру лаф ерине ялан айттым,
амма манъа джеза берильмеди.

28+О, джанымны мезардан къуртарды,
манъа ярыкъны корьмеге ёл берди».

29Буларнынъ эписини Алла адамгъа
эки-учь кере япар,
30+джаныны мезардан къуртармагъа,
оны омюр ярыгъынен айдынлатмагъа истер.

31Яхшы динъле, Эюп, къулакъ ас,
сен индеме, мен айтаджагъым.

32Айтаджакъ бир шейинъ олса, айт,
сени акъламагъа истейим.

33Ёкъса, энди мени динъле,
индеме де, санъа акъыл огретирим.

34

Элихунынъ экинджи лафы

34^1Элиху лафыны девам этип бойле деди:

2– Эй, акъыллы адамлар, айткъанларымны динъленъиз,
къулакъ асынъ манъа, эй, бильгенлер!

3+Тамакъ ашнынъ леззетини насыл айырса,
къулакъ да сёзлерни сынай.

4Келинъ, адалет не олгъаны акъкъында къарар чыкъарайыкъ,
яхшы дегени не олгъаныны билейик.

Элиху Эюпны адалетсизликте къабаатлай

5+Эюп: «Мен къабаатсызым, – деди.

– Алла исе манъа адалет косьтермеди.

6Чыкъарылгъан къараргъа коре, мен яланджым[*].

Акъсызлыгъым ёкъ,
лякин пек агъыр яраландым».
7+Эюп киби адам бармы?
Сув ичкени киби,
о, мыскъыллай,
башкъаларнынъ устюнден куле,
8+беля кетиргенлернен достлаша,
яман адамларнен бир ёлда юре.
9+О: «Алланынъ разылыгъыны къыдырмакъ
адам ичюн файдасыздыр», – деди.

Элиху Алланынъ адалетлиги акъкъында айта

10+Бойледже, анълагъан адамлар, мени динъленъиз!

Яманлыкъ Алладан узакътыр,
адалетсизлик Къудретлининъ янында ёкъ.

11+О, эр кеске ишине коре берер,
арекетлерине коре акъкъыны кетирир.

12+Акъикъатен, Алла яманлыкъ япмаз,

Къудретли акъсызлыкъ этмез.

13Ер юзюни бакъмагъа Оны ким къойды?

Бутюн дюньягъа башлыкъ этмеге Онъа ким буюрды?

14Эгер О, юрегинде истеп,
Рухуны ве омюр берген нефесини арткъа алса,
15+эр бир джан бир аньде ёкъ олур,
адам кене тозгъа чевирилир эди.

16Бойледже, сенде анълав олса, динъле,
сёзлериме къулакъ ас.
17Акъикъатны кореджек козю олмагъан бири
башлыкъ этип олурмы?[*]
Догърулыкъта буюк Алланы
яманлыкъ япкъанында къабаатларсынъмы?
18Падишагъа: «Ярамазсынъ»,
мырзаларгъа: «Яман адамларсынъыз», – демеге мумкюнми?

19+Лякин О, ёлбашчыларгъа айры урьмет косьтермей,
бай-фукъарени айырмай,
чюнки олар эписи – Онынъ яраткъанларыдыр.
20+Бир аньде олар олелер,
гедже ярысында халкъ къалтырар ве ёкъ олур,
кучьлю инсанлар да гъайып олып кетер,
оларгъа къаршы исе кимсе кучь къулланмаз.

21+РАББИнинъ козю адамларнынъ ёлунда,
эр аткъан адымларыны О, корер.

22+Акъсызлыкъ япкъанларнынъ сакъланып оладжакъ
не къаранлыгъы, не де олюм кольгеси бардыр.

23Шунынъ ичюн джевап бермек ичюн
огюне кельсинлер деп,

Аллагъа адамларны чагъырмагъа керекмей.

24+Кучьлюлерни сорамаздан къырып ташлар,
оларнынъ ерине башкъаларны къояр.

25Керчектен де, О, оларнынъ япкъанларыны билир,
гедже оларны авдарыр, ве олар къырылыр.

26Эр кеснинъ козю огюнде,
къанунны бозгъанлар джезалангъан ерде оларны урар,

27чюнки олар Ондан вазгечтилер,
эписи ёлларыны анъламагъа истемедилер.

28+Шунынъ ичюн ёкъсулларнынъ ярдымгъа чагъыргъаны

Онъа барып етти,
фукъарелернинъ агълавыны О, эшитти.
29Лякин О, сессиз къалса,
Оны ким къабаатлап олур?
Юзюни гизлесе,
Оны ким корип олур?
Эм халкъкъа, эм бир адамгъа бир олур,
30алласыз адам падишалыкъ этмесин,
халкъны ёлдан урмасын деп.

31Бирев Аллагъа:
«Джезаландым, башкъа гуна япмайджагъым,
32бильмегенлеримни манъа огрет,
акъсызлыкъ эткен олсам, бир даа этмем», – айтса,

33сенинъ тюшюнгенлеринъе коре,
Алла акъкъыны береджекми?
Оны ред эткенинъ ичюн,
сен сайлайджакъсынъ, мен дегиль,
бильгенлеринъни айт, бакъайым.

34Акъыл-ферасетли адамлар,
мени динълеген икметли инсанлар манъа ойле айтаджакълар:

35+«Эюп не айткъаныны бильмей,
сёзлери де манасыз».

36Инсафсыз адамлар дайын джевап бергени ичюн,

Эюп бутюнлей сыналгъайды!

37+О, гунасына даа Аллагъа къаршылыгъыны къоша,
бизим арамызда Алланы мыскъыллай,

Онъа къаршы даа зияде лаф эте.

35

Элихунынъ учюнджи лафы

35^1Элиху девам этип, бойле деди:

2«Алладан акълым», – дегенинъни
догъру саясынъмы?

3+Сен: «Манъа не файда?

Гуна ишлемесем де, не файда?» – дейсинъ.

4Мен санъа ве достларынъа
бойле джевап берерим:

5+– Коклерге бакъ да корь,
устюнъде юксельген булутларгъа козь ташла.

6Гуна ишлесенъ, Аллагъа не зарар олур?

Акъсызлыкъларынъ чокълашса, Онъа не япар?

7+Догъру олсанъ, Онъа бергенинъ недир?

Я да О, сенинъ къолунъдан не алыр?

8Яманлыгъынъ янъгъыз сен дайын адамларгъа зарар кетирир,
догърулыгъынъ да тек инсан огълу ичюндир.

9+Хорлавларнынъ чокълугъындан
адамлар агълай,
кучьлюлернинъ къолундан къуртулыш истегенде,
олар ярдымгъа чагъыралар.

10+Амма кимсе демей:

«Алла къайда?

Геджелери манъа такъат берген[*] Яратыджым къаерде?

11О, бизни ер юзюндеки айванлардан чокъ огрете,
коктеки къушлардан зияде бизге акъыл бере».

12+Яман адамларнынъ къопайлыгъы ичюн,
олар ярдымгъа чагъырса да,

О, оларгъа джевап бермез.

13Алла керчектен бош лафны эшитмез,

Къудретли онъа къулакъ асмаз.

14+Сен исе айтасынъ: «Оны корьмейим.

Давам Онынъ огюнде, Оны беклерим»,

15ве: «Энди Алланынъ гъазабы ич бир адамны джезаламаз!

О, акъсызлыкъны акъылына биле алмаз!»

16+Эюп агъзыны бошуна ачты,
бир шей бильмей,
сёзлерни исе арттыра.

36

Элихунынъ сонъки лафы

Алла адалетли

36^1Элиху даа бойле сёзлерни къошты:

2– Бираз бекле, санъа бир шей айтаджагъым,

Алланынъ Адындан бир къач сёзюм бар.

3Лафымны узакътан башлайджагъым,

Яратыджыма акъ береджегим.

4+Керчектен де, сёзлерим ялан дегиль,
огюнъде энъ бильгили адам бар.

5Мына, Алла буюктир,
ве О, кимсени хорламаз.
Буюк Алла эр шейни анълай.
6+О, яман адамларны сагъ къалдырмаз,
хорлангъанларгъа адалет косьтерир.
7+Козьлерини догъру адамлардан айырмаз,
оларны юксельтир
ве падишалар оларакъ эбедиен тахткъа отуртыр.
8+Эгер олар зынджырларнен багъланып,
бахытсызлыкъ йиплеринде тутулсалар,
9оларгъа япкъан ишлерини,
акъсыз япкъанларыны ве къопайлыгъыны косьтерир,

10+беля ёлундан къайтсынлар деп,
огютлерине къулакъларыны ачар.
11Эгер Оны динълеп, Онъа хызмет этселер,
къалгъан куньлери яхшы
ве йыллары татлы олурлар.
12+Амма Оны динълемеселер,
къылычтан олерлер[*],
бильгисиз адамлар дайын гъайып олурлар.

13Алласыз адамларнынъ юреклери ачувгъа толу,
Алла оларны къыйналувнен багълагъанда,
Ондан ярдым истемезлер.
14Шунынъ ичюн яшлыкъ вакътында олип кетерлер,
омюрлери де путхане янында,
ороспуларнынъ арасында сонъуна етер.
15Амма Алла заваллыларны белядан къуртарыр,
сыкъынты вакътында олар Оны эшитир.

16+Сени де сыкъынтыдан тар олмагъан кениш бир ерге
чекип чыкъарыр эди,
софранъа къоюлгъан ашларынъ бол-берекетли олур эди.

17Сен яман адамларнынъ джезасыны толусынен алдынъ,
къарар ве суд башынъа тюшти.
18Эгер сенинъ мыскъылларынъ чокълашса,
Алланынъ хышымы башынъа тюшер,
ве буюк къапар биле сени къуртармаз[*].
19+Башынъ белягъа къалмайып,
сап-сагълам олгъанынъда,
ярдым сорап ялвараджанъмы?
20Халкъларны апансыздан
къыраджакъ геджени истеме.
21Яманлыкъкъа урулмакътан къачын –
башынъа сынавлар бошуна тюшюрильмеген.

Алланынъ буюклиги

22Алланынъ къудрети не буюк!

Онынъ киби оджа бармы?

23Ким Онъа не япмагъа айтып олур?

Ким Онъа: «Сен акъсызлыкъ эттинъ», – деп олур?

24Онынъ ишлерини, адамлар тюркюлеринде йырлагъан ишлерини
макътамагъа унутма.

25Эписи адамлар оларны корелер,
адам оларны узакътан корьмек мумкюн.

26+Мына, Алла буюк,
ве биз Оны бутюнлей анълап оламаймыз,
йырларынынъ сайысы эсапланмаз.

27+О, сув тамчыларыны топлай
ве оларны туманда ягъмургъа чевире;
28олар булутлардан тамчылап,
адамларнынъ устюне боллукънен ягъа.
29Булутларнынъ джайгъаныны,

Алла булунгъан коклернинъ гудюрдисини ким анълап олур?

30Мына, О, оларнынъ устюне Озь ярыгъыны джайрата
ве денъизнинъ тюбюни къаранлыкънен къаплай.

31Оларнынъ ярдымынен Алла халкъларны суд эте,
оларгъа бол-берекет ашны бере.

32+Йылдырымны къолларында тута,
не ерге урмагъа буюра.

33Гудюрдилер Онынъ акъкъында хабер берелер,
айванлар биле боран якъынлашкъаныны сезелер.

37

37^1Юрегим бунынъ ичюн титрер
ве еринден ойнар.

2Алланынъ гудюрдили сесини дикъкъатнен динъленъиз
ве агъзындан чыкъкъан гудюрдилерини эшитинъиз!

3+Олар кокнинъ тюбюндеки эр ерде эшитилир,
йылдырымнынъ ярыгъы ер юзюнинъ эр кошесинде корюнир.

4+Артындан бир сес гудюрдер,
Озь гъурурлы сесинен гурьлер,
сеси эшитильген сонъ да, оны токътатмаз.

5+Алланынъ сеси гудюрдер,
аджайип ишлерни косьтерир,
бизлер исе оларны анъламамыз.
6+Къаргъа: «Ерге тюш», – деп буюрыр,
эм сагъанакъ, эм ягъмур Онынъ кучюне бойсуныр.

7Бутюн инсанлар Онынъ ишлерини бильсинлер деп,

О, эр кеснинъ къолуна тамгъа къояр[*].

8+О заман айванлар да сакълангъан ерлерге кетер,
юваларында отурарлар.
9Дженюптен боран къопар,
шимальден – къатты сувукъ[*].
10+Алланынъ уфюргенинден буз пейда олур,
ве сув юзю къаттылашыр.
11О, даа булутларны дымгъа толдурыр,
ве олар яшынларны эр якъкъа ягъдырыр.
12+Булутлар айланалар,
Онынъ истегине коре ёл тутар,
ер юзюнде буюргъаныны беджерир.
13+Я инсанларны джезаламакъ,
я топракъны сувармакъ,
я мерамет косьтермек ичюн
ягъмурны ягъдырыр.

14– Динъле шуны, Эюп,
тур да, Алланынъ аджайип ишлерини тюшюн.

15Алла булутларны насыл ерлештиргенини,
яшын насыл этип парылдагъаныны билесинъми?

16+Булутлар кокте насыл асылып тургъанларыны билесинъми?

Онынъ бильгиси къусурсыз,
япкъанлары да аджайиптир!
17Дженюптен ель кельгенде
ве ер юзюни тынчландыргъанда,
санъа да урбаларынъда сыджакъ ола.

18+Лякин тёкме кузьгю киби сагълам олгъан кок къуббесини

Онен берабер сен джаярсынъмы?

19+Онъа не айтаджагъымызны огрет бизге,
чюнки бу къаранлыкъта биз бир шей азырлап оламаймыз.

20Онъа не айтаджагъым акъкъында айтмакъ керек экенми?

Адам Алланен лаф этсе,
мытлакъа ёкъ этиледжек.

21Ель урып-йыкъып, коклерни темизлегенде,
булутлар устюнден парылдагъан ярыкъкъа
бакъмакънынъ чареси олмай.

22Алтын ярыкъ шимальден келир,

Алланынъ чевресинде къоркъунчлы шуреттир.

23Къудретли Алланы акъылымыз анъламаз.

Онынъ кучю – буюк,
суду – адалетли, догърулыгъы – сонъсуздыр.

Ич бир адамны О, хорламаз.

24+Шунынъ ичюн, эй, адамлар, Алладан къоркъунъыз!

О, сизинъ акъыллы олгъанынъызгъа бакъмаз!

38

Алла Эюпкъа джевап бере

38^1+РАББИ бораннынъ ичинден Эюпкъа бойле джевап берди:

2+– Бильгисиз сёзлернен

Меним япкъанларыма шубеленген бу адам кимдир?

3+Шимди эркек киби, азырлан да,

Мен сорайым, сен анълат.

Денъиз ве ер юзю акъкъында

4+Мен дюньянынъ темелини къойгъанда,
сен къайда эдинъ?

Эгер бильсенъ, айт.

5Онынъ ольчюлерини ким бельгиледи? Билесинъми?

Оны ольчеп, устюнден йипни ким чекти?

6-7+Ненинъ устюне темеллери къоюлды?

Саба йылдызлары бирликте къувангъанынен,

Алланынъ эписи огъуллары севинчлеринден къычыргъанынен,
ким темельташыны къойды?

8+Денъиз теренликтен фышкъырып чыкъкъанда,
онынъ къапуларыны ким къапатты?

9О вакъыт Мен оны булутларнен, урбанен киби, сардым,
къою къаранлыкънен, къундакъкъа саргъан киби сардым,

10онъа сынъырларыны къойдым,
къапуларынен мандалларыны ерлештирдим.
11«Бу ерге къадар келип токътайджакъсынъ,
гъурурлы далгъаларынъ бу ерде токътап къаладжакъ», – дедим.

Танъ, къаранлыкъ ве олюлернинъ дюньясы акъкъында

12Омюринъде сабагъа буюрдынъмы?
Танъгъа ерини косьтердинъми?
13Ер юзюнинъ уджларыны тутып,
андаки яман адамларны силькитмеге,
14печат чамурны денъиштиргени киби,
ер юзюни денъиштирмеге,
оны чешит ренкли урбаны киби, донатмагъа,
15+яман адамларнынъ ярыгъыны алмагъа,
къолларынынъ кучюни ёкъ этмеге танъгъа айттынъмы?

16Денъизнинъ чокъракъларына далдынъмы?

Теренликнинъ тюбюнде юрдинъми?

17Олюм къапулары сенинъ огюнъде ачылдымы?

Олюм кольгесининъ къапуларыны корьдинъми?

18Дюньянынъ кенишлигини огрендинъми?

Эгер буларнынъ эписини бильсенъ, айт.

19Ярыкъ булунгъан ерге ёл къайда?

Къаранлыкънынъ чети де къаерде?

20Онынъ сынъырларына барып еттинъ, эбет?

Эвине кеткен ёлны билесинъ?

21Шуны билесинъ,
чюнки санки о заманда энди догъдынъ!

Йылларынънынъ сайысы да пек буюктир!

Коклер акъкъында

22+Къаргъа толу анбарларгъа кирдинъми?

Бурчакъ сакълангъан ерни корьдинъми?

23+Мен оларны сыкъынты куньлери ичюн,
уруш ве дженк куньлери ичюн сакълайым.

24Яшын парылдагъан ёлу къайда?

Куньдогъуш елининъ ер юзюнде эскен ёлу къаерде?

25+Ягъмур тамчылары акъсын деп,
ёлны ким ача?

Гудюрдили яшынгъа ёлуны ким косьтере?

26+Сонъ ягъмур бакъымсыз топракъларгъа,
адам яшамагъан чёльге ягъа,

27сахраны ве чёльни сувгъа тойдура
ве отны осьтюре.

28+Ягъмурнынъ бабасы бармы?

Чыкъ тамчыларыны ким яратыр?

29+Буз кимнинъ къурсагъындан чыкъар?

Коктен тюшкен къыравны ким догъар?

30+Сувлар таш киби къаттылашыр,
терен сувларнынъ устю бузлап къалыр.

31+Улькер йылдызларыны багълап олурсынъмы?

Орионнынъ багъларыны чезерсинъми?

32+Мевсимлеринде йылдыз такъымларыны чыкъарып олурсынъмы?

Джетемен йылдыз уюрине ёл косьтерирсинъми?

33+Коклернинъ низамнамелерини билесинъми?

Ер юзюнде Онынъ акимдарлыгъыны къурып олурсынъмы?

34Башынъа номай ягъмур ягъсын деп,
булутларгъа сесинъни эшиттирирсинъми?

35Яшынлар йибергенинъе коре кетерлерми?

Санъа: «Бизлер мындамыз», – деп айтарлармы?

36Юрекке акъыл ким къойды?

Акъылгъа анълавны ким берди?[*]

37Булутларны саймагъа кимнинъ акъылы етер?

Кок савутларыны авдарып,

38тозны ятыштырып,
ер юзюни къурутып,
топракъ томарларыны ким япып олур?

Кийик айванларнынъ омюри акъкъында

39-40+Арслан сакъланып яткъанда,
онъа кийик айванны тутып олурсынъмы?

Балалары ювасында, я да талда тюбюнде раатлангъанда,
оларнынъ къурсакъларыны тойдурырсынъмы?

41+Къузгъуннынъ балалары ашсыз вакътында анда-мында атылгъанда,

Алланы ярдымгъа чагъыргъанда,
къузгъунгъа ашайджакъ ашыны ким азырлай?

39

39^1+Дагъ эчкилерининъ не вакъыт догъаджагъыны билесинъми?

Кийик сыгъыннынъ балалагъаныны корьдинъми?

2Юклюлерининъ айларыны сайып олурсынъмы?

Догъаджакъ вакъытларыны билесинъми?

3Чёкип, балаларыны догъарлар,
юклеринден къуртулырлар.

4Балалары кучьке кирип, къырда осерлер,
кетер, бир даа къайтмазлар.

5Кийик эшекни ким бошатып йиберди?

Ким онынъ багълавларыны чезди?

6Юрт оларакъ онъа чёльни,
мескен оларакъ тузлу топракъны бердим.

7Шеэрдеки къалабалыкъкъа о кулер,
чобаннынъ къычыргъаныны эшитмез.

8Отлагъанда, дагъларны доланыр,
эр тюрлю ешиллик къыдырыр.

9Кийик бугъа санъа хызмет этмеге истерми?

Ашлавынънынъ янында о, геджени кечирирми?

10Сабаннен баразна ачсын деп,
оны йипнен багълап олурсынъмы?

Артынъдан кетип, топракъны уфатырмы?

11Кучю чокъ олгъаны ичюн,
умютинъни онъа багъларсынъмы?

Озь ишинъни онъа ишанырсынъмы?

12Урлугъынъны санъа къайтарып,
богъдайынъны арманынъа топлайджагъында эминсинъми?

Девекъушу, ат ве къыргъый акъкъында

13Девекъушу къанатларынен къувана-къувана ура,
амма олар лейлекнинъ къанаты ве пуфы киби оламаз.

14Девекъушу йымырталарыны ерге къояр,
оларны къумда къыздырыр,
15аякъ астында эзиледжеклерини,
кийик айванлар таптайджакъларыны тюшюнмез.

16+О, балаларына, озюнки дегиль киби, серт бакъар,
чеккен замети бошуна кетеджегинден къоркъмаз.

17Чюнки Алла онъа акъыл огретмеди,
анълавдан пай бермеди.

18Лякин къанатларыны керип чапмакъ ичюн котерильгенде,
атнен атлыгъа кулер.

19Аткъа кучь берген,
бойнуна ялын кийдирген сенсинъми?

20+Оны сарынчкъа киби секирмеге огреткен сенсинъми?

Бурун къапакъларынынъ хырылдысынен къоркъу сачар!

21Аякълары топракъны басар,
кучюнден севинчнен джошар,
силягъа къаршы чыкъар.
22Телюкеге кулер, ич бир шейден къоркъмаз,
къылыч огюнде арткъа адым атмаз.
23Атнынъ устюнде окълукъ жанъгъырдар,
мызракъ ве къылыч парылдар.
24+Афакъаны къайнагъанда,
о ерни тепинип, тез секире,
бору чалгъанда, еринде турамаз.
25Бору чалгъанда, о: «И-го-го», – деп кишнер,
дженк къокъусыны, ёлбашчыларнынъ гурьлеген сесини,
къычыргъанларыны узакътан дуяр.

26Къыргъый сенинъ акъылынънен учармы,
къанатларыны дженюпке догъру ачармы?

27Къартал сенинъ эмиринъе коре тёпеге котерилирми,
буюргъанынъа коре ювасыны юксекликте къурармы?

28О къаяда, кескин ташларнынъ кенарында,
янына барылмаз ерлерде яшай.

29Ашайджагъыны андан къаравлар,
козьлери узакъ корелер.

30Онынъ балалары къаннен бесленир,
олюлер къайда олса, о да андадыр.

Алла Эюпны джевап бермеге чагъыра

31РАББИ Эюпкъа лафыны бойле девам этти:

32+– Къудретли Алланен давалашкъан адам

Оны догъру ёлгъа къойып олурмы?

Алланы къабаатлагъан джевап берсин.

33О заман Эюп РАББИге бойле джевап берди:

34+– Мына, мен мискин бир инсаным,
Санъа насыл джевап берип олурым?
Агъзымны къолумнен къапатырым.
35Бир кере агъзымны ачтым –
бир даа джевап бермем,
экинджи кере айттым,
амма башкъа бир шей къошмам.

40

40^1+РАББИ боран ичинден Эюпкъа бойле джевап берди:

2+– Шимди эркек киби, азырлан да,

Мен сорайым, сен анълат.

3+Къарарларымны бошуна чевиреджек оласынъмы?

Озюнъни акъламакъ ичюн,

Мени къабаатлайджакъсынъмы?

4+Сенде Алланынъ кучю киби кучь бармы?

Сесинъ Онынъ сеси дайын гурьлеп олурмы?

5Ойле олса, озюнъни шан-шуретнен яраштыр,
шереф ве буюкликнен озюнъни косьтер.

6Ачувынъны тёкип йибер,
гъурурлы адамларгъа бакъып,
оларны алчакъгонъюлли эт.

7Эписи къопайларгъа бакъып, оларны ашала,
яман адамларны олгъан ерлеринде ёкъ эт.

8Оларны бирликте топракъта сакъла,
гизли ерде оларны къапат.

9+О заман Мен къабул этерим ки,
сен озь къолунънен озюнъни къуртарып оласынъ.

10+Сеннен берабер яраткъан бехемоткъа[*] бакъ.

О, бугъа киби, от ашай,
11онынъ санында не къадар буюк кучь бар,
къурсагъынынъ адалелери де не кучьлюдир!
12Къуйругъы кедр тереги киби къатты,
бутындаки дамарлары сым-сыкътыр.
13Кемиклери – тунч боразанлар киби къавий,
аякълары – демир чубукълар кибидир.

14Алланынъ яраткъанлары арасында о, биринджи яратылды[*],
янъгъыз Яратыджысы онъа къылычнен якъынлашыр.
15Дагълар онъа ашайджагъыны кетире,
бутюн кийик айванлар янында ойнай.
16Талдалы тереклер тюбюнде сакъланыр,
къамышлы батакълыкъта ятар.
17Тереклер оны талдаларында сакълар,
ирмакъ башындаки таллар этрафыны сарар.
18Онъа къаршы сув акъымы акъса биле,
еринден къыбырдамаз,
Иордан дерьясы богъазына таянса биле,
раат къалыр.
19Козьлери ачыкъ олгъанда,
оны ким къапкъангъа тутып олур,
бурнуны зыпкъыннен ким тешип олур?

Ливьятан акъкъында

20Ливьятанны[*] къармакънен чекип олурсынъмы?

Тилини йипнен багълап олурсынъмы?

21Бурнуна йип кечирип олурсынъмы,
ченгесини ыргъакънен тешип олурсынъмы?

22О, сенден мерамет истерми?

Сеннен татлы-татлы лаф этерми?

23+Сеннен анълашма тизерми?

Омюрбилля оны къул этип озюнъе алырсынъмы?

24Къушчыкънен ойнагъан киби, онен ойнарсынъмы?

Къызчыкъларынъа эглендже оларакъ,
оны багълап олурсынъмы?

25Балыкъчылар онынъ ичюн базарлыкъ этеджеклерми?

Алыш-веришчилер[*] араларында оны болерлерми?

26Терисини зыпкъынларнен,
башыны мызракънен урып олурсынъмы?

27Къолунъны устюне къойсанъ,
онен уруш акъылынъдан кетмез,
ве буны бир даа япмайджакъсынъ.

41

41^1+Умютинъ бошуна:

онынъ бир бакъышындан отюнъ патламазмы?

2Оны раатсызлайджакъ юрекли адам ёкъ!

Меним огюме исе ким турып олур?

3+Манъа къаршы озь талапларынен ким чыкъып олур?

Кимге Мен борджлу экеним?

Коклернинъ тюбюнде олгъан эр шей Менимки.

4Ливьятаннынъ мучелери, онынъ кучю
ве уйгъун бичимининъ дюльберлиги акъкъында да айтарым.

5Онынъ урбасынынъ огюни ким ачып олур?

онынъ эки къатлы зырхыны ким тешип олур?

6Агъзыны ким ачып олур?

Тишлерининъ сырасы дешетке алып келе.

7Сыртындаки пуллары – сыра-сыра къалкъанлары кибидир,
бири-биринен багълангъан ве къаттыдыр.

8Бири-бирине ойле якъын ки,
араларындан ава биле кечмез.

9Бири-бирлерине сым-сыкъы багъланып япышкъан
ве ич айырылмазлар.

10Акъсырса, ярыкъ сачар,
козьлери танъ киби парылдар.

11Агъзындан алевлер фышкъырыр,
атеш къыгъылчымлары сачылыр.

12Атеште къайнагъан къазандан киби,
бурнундан думан чыкъар.

13Нефеси комюрлерни туташтырыр,
агъзындан алев чыкъар.

14Бойну – кучю еридир,
чевресине дешет сачар.

15Этининъ къатмерлери озь-ара къатты япышып,
къыбырдамазлар.

16Юреги таш киби къаттыдыр,
дегирменнинъ ашагъы ташы киби къап-къатты.

17Аякъкъа тургъанда, кучьлюлернинъ[*] отю патлар,
къоркъкъанларындан арткъа чевирелер.

18Онъа къаршы не къылыч, не мызракъ,
не шемшир, не де окъ турып оламаз.

19Демир онъа, тобан киби, олур,
бакъыр – чюрюк одун кибидир.

20Окъчуларнынъ окъларындан къачмайджакъ,
сапан ташлары онъа саман кибидир.

21Чокъмар онъа тобан чёпю кибидир,
онъа къаршы атылгъан мызракъкъа кулер.

22Къурсагъынынъ тюбю чёльмек парчалары киби кескин,
оларнен чамур ичинде баразна ачар.

23Къазанда къайнаткъан киби, терен сувларны къайнатыр,
денъизни къайнагъан ягъгъа чевирир.

24Артындан парлакъ бир из къалдырыр,
тюпсюз теренлик агъаргъан сачны анъдырыр.

25Ер юзюнде онъа ошагъан бир шей ёкътыр,
яратылгъан бу айван къоркъу бильмез.

26Озюни юксек туткъан эр кеске ачыкъ бакъар,
эр гъурурлы кийик айваннынъ падишасы одыр.

42

Эюп тёвбе эте

42^1О заман Эюп РАББИге бойле джевап берди:

2+– Сен эр шейни япып оладжагъынъны билем,
ич бир ниетинъ токътатылмаз.
3+«Бильгисиз сёзлернен

Меним япкъанларыма шубеленген бу адам кимдир?» – деп сорадынъ.

Бойледже, мен анъламайып айта эдим,
аджайип ишлеринъ акъкъында бильмей эдим.

4+«Энди динъле, Мен лаф этейим, – дединъ.

– Мен сорайым, сен джевап бер».

5Сенинъ акъкъынъда къулакънен эшиткен эдим,
шимди исе козьлеримнен Сени корьдим.

6+Шунынъ ичюн озюмни корьмеге козюм ёкъ[*],
тоз ве куль ичинде тёвбе этем.

Нетидже

7+РАББИ бойле сёзлерни Эюпкъа айткъан сонъ, теманлы Элифазгъа бойле деди:

– Санъа ве эки достунъа ачувландым, чюнки къулум Эюп догъру лаф эткен олса да, сиз Меним акъкъымда догъру лаф этмединъиз. 8+Шимди еди бузав ве еди къочкъар алынъыз, къулум Эюпкъа кетинъиз ве оларны озьлеринъиз ичюн бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ кетиринъиз. Къулум Эюп сиз ичюн дува этер. Мен онынъ дувасыны къабул этерим ве, сизлер Меним акъкъымда къулум Эюп киби догъру айтмасанъыз да, сизни джезаламам.

9+Теманлы Элифаз, шуалы Билдад ве наамалы Цофар кетип, РАББИнинъ оларгъа буюргъаныны яптылар. РАББИ Эюпнынъ дувасыны къабул этти.

10+Эюп достлары ичюн дува эткенден сонъ, РАББИ онъа эвельки барлыгъыны къайтарды. Бундан гъайры, РАББИ Эюпта олгъанынынъ эки къат зиядесини берди. 11+О вакъыт бутюн огълан къардашлары ве къызкъардашлары, эвельки танышларнынъ эписи Эюпнынъ янына кельди ве эвинде онен берабер байрам яптылар. Къасеветлеринен пайлашып, РАББИ Эюпнынъ башына тюшюрген белялары ичюн гонълюни ала эдилер. Эр бири онъа пара[*] ве бир алтын юзюк берди.

12РАББИ Эюпнынъ сонъки йылларыны берекетли япып, эвелькисинден чокъ багъышлады. Онынъ 14 000 къой-эчкиси, 6 000 девеси, 1 000 чифт бугъасы, 1 000 эшеги олды. 13+Онынъ даа еди огълу ве учь къызы олды. 14Биринджи къызынынъ адыны «Гогерджин», экинджисининъ «Хош Къокъулы Чечек», учюнджисининъ «Кирпиклернинъ Парылдысы»[*] адыны къойды. 15+Мемлекетнинъ ич бир еринде Эюпнынъ къызлары къадар дюльбер къызлар ёкъ эди. Бабалары оларгъа, агъа-къардашларына киби, байлыгъынынъ пайларыны берди.

16+Бундан сонъ Эюп 140 йыл даа яшады, огъулларыны ве дёртюнджи несильге къадар торунларыны корьди. 17Эюп омюрине тойды ве къартайып кечинди.

* 1.6 Бельки, мында Алла яраткъан мелеклер акъкъында лаф этиле.

* 1.6 Шейтан – къ. еуд. мында «сатан» сёзю къулланыла. О, «душман» манасыны ташый.

* 2.4 Къ. еуд. «тери ичюн тери» демектир.

* 3.8 Ливьятан – сувда, денъиз теренлигинде яшагъан дешетли махлюкъ.

* 3.14 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Биналары энди виран къалгъан».

* 4.17 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Адам Алладан адалетли олмакъ мумкюнми? Инсан Яратыджыдан саф олмакъ мумкюнми?»

* 7.6 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «куньлерим токъуйыджынынъ аткъычындан тез кечелер» демектир.

* 9.13 Рахав – денъиз джанавары. Бельки, шу джанаварнынъ ады «гъурур» сёзюне манадаш олып келир ве Алланынъ душманы деп сайылыр. Даа 26.12 бакъ.

* 9.33 Метинде берильген терджиме еудий метафора «элини экимизнинъ устюне къоймакъ» манасыны акис эте.

* 11.12 Метиннинъ манасыны даа бойле анъламагъа мумкюн: «Къабакъбаш адам акъыллы олур, ве кийик эшек адамгъа чевирилир».

* 11.20 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «ишангъан шейлери оларгъа къаршы дертли азап олып чевириледжек».

* 12.6 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «оларнынъ алласы – къолларындаки кучь». Къ. еуд. «олар санки Алланы къолларында туталар» демектир.

* 12.18 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «О падишаларнынъ къушакъларыны чезер, эм де оларнынъ беллерине къушакълар багълар» демектир.

* 12.19 Къ. еуд. мында «яланаякъ къувалай» манасыны анълаткъан метафора къулланыла.

* 13.14 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Башымны телюкеге къояджагъым, не олса – олсун».

* 18.13 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «олюмнинъ биринджи догъгъаны» демектир.

* 18.20 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Куньдогъуш тарафта яшагъан сойлары онынъ акъкъында эшитип, шашаджакълар, куньбаты тарафындакилер де дешетке келеджеклер».

* 19.25 Я да «О Сонъки, ернинъ устюнде О, тураджакъ».

* 19.26 Я да «тири оларакъ мен Алланы кореджегим».

* 19.27 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Меним козьлерим Оны кореджек, О, манъа ябанджы олмайджакъ».

* 21.30 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Яман адам гъайып олув кунь ичюн сакъланыр, гъазап куню оларны огге чыкъарырлар».

* 22.29 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Адам ашаланса, сен, бу онынъ къопайлыгъы ичюн, дейсинъ, амма Алла алчакъгонъюллини къуртарыр».

* 30.18 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Алла чекип чыкъара устюмдеки урбамны, кольмегимнинъ якъасындан чекип, мени сюйрей».

* 31.27 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «агъзымнен къолумны опе эдимми?» демектир. Ихтимал, бойле этип, адамлар урьмет ве ибадет бильдире эдилер.

* 31.35 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «Мына меним печатым!» демектир. О заманларда мектюпнинъ я да башкъа бир кягъытнынъ сонъунда еудий элифбесининъ сонъки арифини «тав» яза эдилер. Онынъ корюниши хачкъа (Х) ошай эди.

* 32.3 Еудийлернинъ адетине коре, бу къысым бойле терджиме этильмек керек: «Олар джевапны тапмадылар ве, бойледже, Алланы адалетсизликте къабаатладылар».

* 32.8 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «адамнынъ ичинде Алланынъ Руху бар».

* 32.13 Я да «“Биз – икмет саибимиз”, – деменъиз. Эюпкъа джевапны адам дегиль, Алла береджек».

* 33.6 Я да «Мына, айткъанынъа коре, мен Алланынъ еринедирим».

* 33.14 Я да «Алла бир-эки кере айтса да, Оны анъламайлар».

* 33.18 Я да «онынъ омрюне озенден кечмеге ёл бермемек». Даа 36.12 бакъ.

* 33.23 Я да «о адамнынъ догърулыгъы акъкъында айтса».

* 34.6 Бу джумленинъ манасыны даа бойле тариф этмеге мумкюн: «“Мен къабаатлым”, – деп ялан айтмакъ керекимми мен?»

* 34.17 Я да «яраларыны багълармы?»

* 35.10 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «манъа геджеде тюркюлерни берген» демектир.

* 36.12 Я да «озен оларнынъ омюрлерини олюмге алып кетер». Даа 33.18 бакъ.

* 36.18 Я да «Гъазапкъа сени мыскъылджыгъа чевирмеге ёл берме, буюк къапаргъа сени ёлдан урмагъа ёл берме».

* 37.7 Я да «О, эр кесни, раатлансынлар деп, япыкъ къапу артында отурта».

* 37.9 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «чадырдан боран келе, сувукъ кетирген еллерден аджджы сувукъ» демектир.

* 38.36 Я да «Къара лейлекке акъыл, хоразгъа анълавны ким берди?»

* 40.10 Къ. еуд. «бехемот» сёзю дегенде, къайсы айван козьде тутулгъаны бельгисиздир. Бу къоркъунчлы бир айван эди. Онынъ буюк аякълары, къуйругъы ве бедени бар эди.

* 40.14 Я да «о, баш олды».

* 40.20 Ливьятан – сувда, денъиз теренлигинде яшагъан дешетли махлюкъ. 3.8 бакъ.

* 40.25 Къ. еуд. «ханаанлылар» манасыны анълаткъан сёз къулланыла. Къадимий заманларда ханаанлыларнынъ чокъусы алыш-веришнен огъраша эдилер.

* 41.17 Къ. еуд. «аллаларнынъ» сёзю къулланыла.

* 42.6 Я да «айткъанымдан къайтам».

* 42.11 Пара – къ. еуд. «бир кесита», агъырлыгъы ве дегери бельгисиз олгъан бир къадимий парадыр.

* 42.14 Къ. еуд. «Емима», «Кеция», «Керен-Хаппук».

+ 1.1 Баш 6.9; 22.21; Збр 17.22-24; Ехез 14.14, 20; Йрм 25.20; Агъл 4.21; Якъ 5.11

+ 1.3 Къад 6.3
+ 1.5 Баш 8.20; 1 Пад 16.5
+ 1.6 Эюп 2.1; 38.7
+ 1.7 1 Пётр 5.8
+ 1.10 Збр 127.2
+ 1.11 Рут 1.13; Эюп 19.21
+ 1.15 3 Пад 10.1
+ 1.16 4 Пад 1.10
+ 1.17 Къад 7.16; 1 Пад 11.11; 4 Пад 24.2
+ 1.20 Баш 37.29,

+ 1.21 Баш 3.19; Збр 112.2; Джем 3.10; 5.14; 1 Тим 6.7

+ 2.1 Эюп 1.6
+ 2.7 Чыкъ 9.9; Текр 28.35
+ 2.8 Ехез 27.30; Юнус 3.6
+ 2.10 Збр 38.2
+ 2.11 Баш 25.2; 36.15; Икм 17.17; Йрм 49.7
+ 2.12 Баш 37.29; Ехез 27.30
+ 2.13 Агъл 2.10; Ехез 3.15
+ 3.3 Йрм 20.14-18
+ 3.11 Эюп 10.18-19
+ 3.16 Збр 57.8; Джем 6.3
+ 3.20 Йрм 20.18
+ 3.21 Йрм 8.3; Сыр 9.6
+ 3.22 Джем 3.20
+ 3.23 Эюп 19.8
+ 3.25 Икм 10.24; Еш 66.4
+ 4.3 Еш 35.3
+ 4.6 Эюп 1.1
+ 4.7 Збр 33.10-11; 36.25; Икм 10.3
+ 4.8 Икм 22.8; Гал 6.7-8

+ 4.9 Чыкъ 15.8; Збр 17.16; Эюп 15.30; Еш 30.33

+ 4.13 Баш 15.12; Эюп 33.15
+ 4.14 Збр 118.120
+ 4.16 3 Пад 19.12
+ 4.17 Эюп 9.2; 25.4; Збр 142.2; Джем 7.20
+ 4.18 Эюп 15.15
+ 4.21 Эюп 36.12
+ 5.1 Эюп 15.15; Збр 88.6; Зек 14.5
+ 5.2 Икм 29.11
+ 5.9 Эюп 9.10; 37.5
+ 5.10 Збр 64.10; 146.8
+ 5.11 1 Пад 2.7
+ 5.13 Эюп 18.7; 1 Кор 3.19
+ 5.14 Текр 28.29; Эюп 12.25; Еш 59.10
+ 5.15 Збр 34.10
+ 5.16 Збр 62.12; 106.42
+ 5.17 Збр 93.12; Икм 3.11
+ 5.18 Текр 32.39; Еш 30.26; Хош 6.1
+ 5.19 Збр 33.20; Икм 6.16; 30.18
+ 5.20 3 Пад 17.6; Збр 32.19; 36.19
+ 5.21 Збр 30.21
+ 5.25 Збр 71.16
+ 5.26 Баш 15.15; 25.8
+ 6.3 Икм 27.3
+ 6.4 Текр 32.23; Збр 37.3; Агъл 3.13
+ 6.9 3 Пад 19.4; Юнус 4.3
+ 6.15 Збр 40.10; Йрм 15.18

+ 6.19 Баш 25.15; 3 Пад 10.1; Еш 21.14; Йрм 25.23

+ 6.26 Эюп 15.2
+ 7.1 Эюп 14.6, 14
+ 7.2 Лев 19.13
+ 7.4 Текр 28.67
+ 7.6 Эюп 9.25; 17.11; Еш 38.12
+ 7.8 Эюп 20.9
+ 7.10 Збр 36.10; 102.16

+ 7.16 Эюп 9.21; 10.1, 20; Джем 1.2; Збр 38.6-7; 61.10; 143.4

+ 7.17 Збр 8.5; 143.3
+ 7.18 Збр 10.5
+ 7.19 Эюп 14.6; Збр 38.14
+ 7.20 Эюп 16.12; Агъл 3.12
+ 8.1 Эюп 2.11
+ 8.3 Эюп 34.12
+ 8.6 Икм 3.33
+ 8.8 Текр 32.7
+ 8.9 Збр 101.12; Джем 6.12
+ 8.12 Збр 128.6
+ 8.13 Эюп 27.8; Збр 9.18; Икм 10.28; 11.7
+ 8.14 Еш 59.6
+ 8.15 Эюп 27.18
+ 8.18 Эюп 7.10
+ 8.21 Збр 125.2
+ 8.22 Збр 108.29
+ 9.2 Эюп 4.17; 15.14; 25.4
+ 9.3 Эюп 10.2
+ 9.6 Еш 2.19; 13.13; Хагъ 2.6

+ 9.8 Эюп 26.7; Збр 103.2; Еш 40.22; Йрм 10.12; 51.15

+ 9.9 Эюп 38.31-32; Ам 5.8
+ 9.10 Эюп 5.9
+ 9.13 Эюп 26.12; Збр 88.11; Еш 51.9
+ 9.15 1 Кор 4.4
+ 9.19 Йрм 49.19; 50.44
+ 9.20 Эюп 15.6
+ 9.21 Эюп 1.1, 8; 7.16; 10.1
+ 9.22 Джем 9.2; Ехез 21.3
+ 9.24 Эюп 12.17
+ 9.25 Эюп 7.6
+ 9.30 Йрм 2.22

+ 9.32 Эюп 33.13; 39.32; Джем 6.10; Еш 45.9; Рим 9.20

+ 10.1 Эюп 7.16; 9.21
+ 10.2 Эюп 9.3
+ 10.4 1 Пад 16.7
+ 10.7 Текр 32.39; Эюп 2.3; Еш 43.13
+ 10.8 Збр 118.71
+ 10.9 Эюп 4.19; 33.6; Еш 64.8
+ 10.10 Збр 138.13
+ 10.17 Эюп 19.12
+ 10.18 Эюп 3.11-12; Йрм 20.14-18
+ 10.20 Эюп 7.16; 14.1
+ 10.21-22 Збр 38.14; 87.7,
+ 11.1 Эюп 2.11
+ 11.4 Эюп 10.7
+ 11.8 Збр 138.8
+ 11.10 Эюп 9.12; 12.14
+ 11.13 Збр 142.6
+ 11.14 Эюп 22.23

+ 11.17 Эюп 22.28; Икм 4.18; Еш 60.3; Дан 12.3

+ 11.19 Икм 3.24
+ 12.4 Эюп 16.10; 17.2; 30.1; Збр 90.14
+ 12.6 Эюп 21.7
+ 12.10 Сай 16.22; Дан 5.23; Фаал 17.28
+ 12.11 Эюп 34.3
+ 12.12 Эюп 32.7
+ 12.14 Эюп 11.10; Джем 7.13
+ 12.17 Эюп 9.24
+ 12.18 Дан 2.21; 5.20
+ 12.21 Збр 106.40; Еш 40.23
+ 12.22 Дан 2.22; Джем 12.14; 1 Кор 4.5
+ 12.23 Еш 9.3; 26.15
+ 12.24 Збр 106.40
+ 12.25 Текр 28.29; Эюп 5.14; Збр 106.27
+ 13.3 Эюп 23.4
+ 13.5 Икм 17.28
+ 13.9 Гал 6.7
+ 13.19 Еш 50.8
+ 13.21 Эюп 33.7; Збр 38.11
+ 13.22 Эюп 14.15
+ 13.24 Эюп 19.11; 33.10
+ 13.25 Збр 82.14
+ 13.26 Збр 24.7
+ 13.27 Эюп 33.11
+ 13.28 Еш 50.9; Якъ 5.2
+ 14.1 Баш 47.9; Эюп 15.14; 25.4

+ 14.2 1 Тар 29.15; Збр 101.12; 143.4; Джем 6.12; 8.13

+ 14.4 Эюп 15.14
+ 14.6 Эюп 7.1-2, 19
+ 14.11 Еш 19.5
+ 14.12 Збр 88.30
+ 14.13 Эюп 21.13
+ 14.14 Эюп 7.1; Еш 26.19
+ 14.15 Эюп 13.22
+ 14.16 Эюп 31.4; 34.21
+ 14.21 Джем 9.5
+ 15.1 Эюп 2.11
+ 15.2 Эюп 6.26; 16.3
+ 15.6 Эюп 9.20; Лк 19.22
+ 15.7 Икм 8.25; Збр 89.3
+ 15.8 Йрм 23.18
+ 15.9 Эюп 12.3; 13.2
+ 15.14 Эюп 4.17; 9.2; 14.1; 25.4-6; Збр 50.7
+ 15.15 Эюп 4.18; 5.1; Збр 88.6; Зек 14.5
+ 15.16 Эюп 25.6; 34.7; Икм 19.28
+ 15.18 Збр 77.4
+ 15.27 Збр 72.7
+ 15.30 Эюп 4.9
+ 15.32 Эюп 22.16; Збр 54.24
+ 15.34 Эюп 20.26; Збр 20.10
+ 15.35 Збр 7.15; Еш 59.4; Якъ 1.15
+ 16.3 Эюп 15.2
+ 16.7 Эюп 1.15-19
+ 16.9 Збр 34.15; 36.12
+ 16.10 Эюп 12.4; 17.2; 30.1; Еш 50.6
+ 16.12 Эюп 7.20
+ 16.13 Эюп 20.25
+ 16.19 Збр 88.38
+ 17.2 Эюп 12.4; 16.10; 30.1
+ 17.3 Збр 118.122; Икм 22.26
+ 17.6 Текр 28.37; Эюп 30.9
+ 17.11 Эюп 7.6
+ 17.12 Еш 5.20
+ 17.13 Джем 12.5
+ 18.1 Эюп 2.11; 8.1
+ 18.3 Збр 72.22
+ 18.5 Эюп 21.17; Икм 13.9; 24.20
+ 18.7 Эюп 5.13
+ 18.8 Збр 9.16; 139.6
+ 18.11 Эюп 15.21; 20.25; 27.20
+ 18.15 Баш 19.24; Збр 10.6; Ехез 38.22
+ 18.17 Эюп 24.20; Збр 33.17; Икм 10.7
+ 18.19 Збр 20.11
+ 18.21 Къад 2.10; Йрм 9.3; 2 Тес 1.8
+ 19.7 Эюп 24.12; Хав 1.2
+ 19.8 Эюп 3.23; Агъл 3.9
+ 19.9 Збр 88.40
+ 19.11 Эюп 13.24; 33.10
+ 19.12 Эюп 10.17; 30.12; Агъл 3.5
+ 19.13 Збр 30.12; 37.11; 68.9; 87.9
+ 19.17 Эюп 2.9
+ 19.18 4 Пад 2.23
+ 19.21 Рут 1.13; Эюп 1.11
+ 19.23 Еш 30.8
+ 19.24 Йрм 17.1
+ 19.25 Икм 23.11; Еш 43.14
+ 19.26 Збр 16.15; 1 Юх 3.2
+ 19.29 Джем 12.14
+ 20.1 Эюп 2.11; 11.1
+ 20.4 Баш 2.7; Текр 4.32
+ 20.6 Еш 14.13-14
+ 20.7 Збр 82.11
+ 20.8 Еш 29.7
+ 20.9 Эюп 7.8, 10
+ 20.12 Збр 9.28
+ 20.25 Эюп 16.13
+ 20.26 Эюп 15.34; Збр 20.10; Еуд 12.29
+ 20.29 Эюп 27.13; 31.2
+ 21.3 Эюп 16.20
+ 21.5 Икм 30.32; Микъа 7.16

+ 21.7 Эюп 12.6; Збр 72.3-4; Джем 8.14; Йрм 12.1; Мал 3.15

+ 21.14 Эюп 22.17
+ 21.15 Чыкъ 5.2
+ 21.16 Эюп 22.18; Збр 1.1
+ 21.17 Эюп 18.5-6; Икм 13.9; 24.20
+ 21.18 Збр 1.4; 82.14; Икм 10.25
+ 21.19 Чыкъ 20.5

+ 21.20 Збр 74.8; Еш 51.17; Йрм 25.15; Ов 1.16; Сыр 14.10

+ 21.22 Эюп 4.18; 15.15; Еш 40.14; Рим 11.35; 1 Кор 2.16

+ 21.30 Икм 16.4
+ 21.31 Текр 7.10
+ 22.1 Эюп 2.11; 4.1; 15.1
+ 22.3 Эюп 35.7
+ 22.6 Чыкъ 22.6; Текр 24.13
+ 22.7 Эюп 31.17
+ 22.9 Эюп 31.21; Еш 10.2; Ехез 22.7
+ 22.10 Эюп 18.8
+ 22.11 Юнус 2.4
+ 22.12 Эюп 35.5
+ 22.13 Збр 72.11; 93.7
+ 22.16 Эюп 15.32
+ 22.17 Эюп 21.14
+ 22.18 Эюп 21.16
+ 22.19 Збр 51.8; 57.11
+ 22.22 Икм 2.6
+ 22.23 Эюп 11.14
+ 22.24 Баш 10.29; 3 Пад 9.28; 1 Тар 29.4
+ 22.26 Збр 36.4; Еш 58.14
+ 22.27 Збр 49.14; Джем 5.3

+ 22.28 Эюп 11.17; Икм 4.18; Еш 60.3; Дан 12.3

+ 22.30 Якъ 5.15
+ 23.4 Эюп 13.3; 16.21
+ 23.10 Збр 65.10; 138.3; 1 Пётр 1.7
+ 23.13 Икм 19.21; Еш 14.26; Дан 4.32
+ 24.2 Текр 19.14; Икм 22.28; 23.10
+ 24.4 Икм 28.28; Ам 2.7
+ 24.7 Чыкъ 22.26-27
+ 24.12 Хав 1.2
+ 24.13 Юх 3.19-20
+ 24.15 Икм 7.9
+ 24.20 Эюп 18.17
+ 24.24 Збр 36.10
+ 25.1 Эюп 2.11; 8.1; 18.1
+ 25.3 Мт 5.45
+ 25.4 Эюп 4.17; 9.2; 15.14; Збр 142.2
+ 25.6 Эюп 15.16; Збр 21.6; Еш 41.14
+ 26.6 Збр 138.8; Икм 15.11
+ 26.7 Эюп 9.8
+ 26.8 Икм 30.4
+ 26.10 Баш 1.9, 10; Икм 8.29
+ 26.11 Збр 103.7
+ 26.12 Эюп 9.13; Збр 88.11; Еш 51.9
+ 26.13 Еш 27.1
+ 27.2 Эюп 34.5
+ 27.3 Эюп 33.4
+ 27.8 Эюп 8.13

+ 27.9 Збр 17.42; 65.18; Икм 1.28; 28.9; Юх 9.31

+ 27.13 Эюп 20.29
+ 27.14 Еш 1.22
+ 27.15 Збр 77.64
+ 27.16 Зек 9.3
+ 27.17 Збр 38.7; Икм 13.22
+ 27.18 Эюп 8.15
+ 27.19 Збр 48.18
+ 27.21 Эюп 30.22
+ 27.23 Агъл 2.15
+ 28.12 Икм 16.16; Джем 7.24
+ 28.13 Збр 26.13; Еш 53.8; Ехез 26.20
+ 28.15 Икм 3.14-15

+ 28.16 Баш 10.29; 3 Пад 9.28; 1 Тар 29.4; Эюп 22.24

+ 28.18 Икм 8.11
+ 28.26 Эюп 38.25
+ 28.27 Икм 8.22
+ 28.28 Збр 110.10; Икм 1.7; 3.7; 9.10; 14.16
+ 29.3 2 Пад 22.29; Збр 17.29; 118.105
+ 29.5 Эюп 1.2
+ 29.6 Баш 49.12
+ 29.10 Збр 136.6
+ 29.12 Збр 81.5; Икм 31.8
+ 29.14 Збр 131.9
+ 29.16 Икм 14.21; 29.7
+ 29.17 Збр 3.7; 13.4; 57.7; Икм 30.14
+ 29.23 Збр 118.129
+ 30.1 Эюп 12.4; 16.10; 17.2
+ 30.9 Текр 28.37; Эюп 17.6
+ 30.10 Збр 87.9
+ 30.12 Эюп 19.12
+ 30.15 Эюп 18.11
+ 30.22 Эюп 27.21
+ 30.26 Йрм 8.15; 14.19
+ 30.30 Збр 101.3; Агъл 4.8
+ 31.1 Икм 6.25; Мт 5.28
+ 31.2 Эюп 20.29
+ 31.4 2 Тар 16.9; Икм 15.3; Зек 4.10
+ 31.6 Дан 5.27
+ 31.8 Лев 26.16
+ 31.9 Эюп 24.15
+ 31.10 Текр 28.30; Йрм 8.10
+ 31.12 Икм 6.27-29
+ 31.15 Икм 22.2
+ 31.17 Эюп 22.7
+ 31.18 Якъ 1.27
+ 31.20 Эюп 29.13
+ 31.21 Эюп 22.9
+ 31.24 Мк 10.22,
+ 31.25 Збр 61.11
+ 31.27 Текр 4.19
+ 31.29 Икм 24.17-18
+ 31.30 Мт 5.44; Рим 12.14
+ 31.32 Къад 19.20-21
+ 31.33 Эюп 28.13
+ 31.35 Эюп 13.22
+ 31.40 Баш 3.18
+ 32.2 Баш 22.21
+ 32.4 Эюп 15.10
+ 32.7 Эюп 12.12
+ 32.8 Эюп 33.4; Збр 118.100
+ 32.20 Збр 38.4; Йрм 6.11; 20.10

+ 33.4 Баш 2.7; Эюп 27.3; 32.8; Збр 103.30; Фаал 17.25

+ 33.6 Эюп 4.19; 10.9; Еш 64.8

+ 33.7 Эюп 13.21

+ 33.9 Эюп 9.21; 10.7; 12.4; 16.17; 27.5-6; 32.1

+ 33.10 Эюп 13.24; 19.11
+ 33.11 Эюп 13.27; 14.16
+ 33.13 Эюп 9.32; 39.32
+ 33.15 Сай 12.6; Эюп 4.13
+ 33.16 Эюп 36.10
+ 33.19 Эюп 30.17
+ 33.20 Збр 101.5; 106.18
+ 33.23 Збр 33.8
+ 33.24 Збр 48.8
+ 33.25 4 Пад 5.14
+ 33.26 Збр 16.15
+ 33.28 Збр 15.10; Еш 38.17
+ 33.30 Збр 55.14
+ 34.3 Эюп 12.11
+ 34.5 Эюп 27.2; 33.9
+ 34.7 Эюп 15.16; Икм 19.28
+ 34.8 Збр 1.1
+ 34.9 Эюп 9.22; 21.16
+ 34.10 Баш 18.25; Збр 91.16
+ 34.11 Икм 24.12; Збр 61.13
+ 34.12 Эюп 8.3

+ 34.15 Баш 3.19; Збр 89.4; 103.29; Джем 3.20; 12.7

+ 34.19 Эюп 31.15; Икм 22.2
+ 34.20 Дан 8.25
+ 34.21 Эюп 14.16; 31.4
+ 34.22 Збр 138.12
+ 34.24 Збр 2.9
+ 34.28 Эюп 35.9
+ 34.35 Эюп 35.15
+ 34.37 Эюп 27.23; Агъл 2.15
+ 35.3 Эюп 9.22; 21.16
+ 35.5 Эюп 22.12
+ 35.7 Эюп 22.2-3
+ 35.9 Чыкъ 2.23; Эюп 34.28; Джем 4.1; 5.7
+ 35.10 Збр 41.9
+ 35.12 Эюп 27.9
+ 35.14 Эюп 9.11; 23.9
+ 35.16 Эюп 34.35, 37; 38.2; 42.3
+ 36.4 Эюп 37.16
+ 36.6 Эюп 34.28
+ 36.7 1 Пад 2.8; Збр 33.16
+ 36.8 Збр 106.10
+ 36.10 Эюп 33.16
+ 36.12 Эюп 4.21; Еш 1.19-20
+ 36.16 Збр 4.2
+ 36.19 Збр 48.8; Икм 11.4
+ 36.26 Збр 101.28
+ 36.27 Икм 3.20
+ 36.32 Хав 3.4
+ 37.3 Эюп 36.30, 32
+ 37.4 2 Пад 22.14; Збр 17.14; 28.3-4
+ 37.5 Эюп 5.9
+ 37.6 Збр 148.8
+ 37.8 Збр 103.22
+ 37.10 Эюп 38.29-30
+ 37.12 Збр 148.8
+ 37.13 Чыкъ 9.18; 3 Пад 18.45
+ 37.16 Эюп 36.4
+ 37.18 Еш 44.24
+ 37.19 Еш 60.2
+ 37.24 Икм 15.33
+ 38.1 Эюп 40.1; Зек 9.14
+ 38.2 Эюп 35.16; 42.3
+ 38.3 Эюп 40.2
+ 38.4 Збр 103.5; Икм 8.29
+ 38.6-7 Баш 6.2; 1 Пад 2.8; Эюп 1.6; 2.1
+ 38.8 Баш 1.9; Збр 32.7; 103.9; Йрм 5.22
+ 38.15 Эюп 18.5
+ 38.22 Збр 134.7
+ 38.23 Ехо 10.11; Еш 30.30
+ 38.25 Эюп 28.26
+ 38.26 Збр 106.35; Еш 35.6; 41.18
+ 38.28 Эюп 5.10
+ 38.29 Эюп 37.10; Збр 147.5
+ 38.30 Эюп 37.10
+ 38.31 Эюп 9.9; Ам 5.8
+ 38.32 Эюп 9.9
+ 38.33 Йрм 31.35
+ 38.39-40 Збр 16.11; 103.21
+ 38.41 Збр 146.9
+ 39.1 Збр 103.18
+ 39.16 Агъл 4.3
+ 39.20 Йрм 8.16
+ 39.24 Йрм 4.19; Ам 3.6
+ 39.32 Эюп 9.32; 33.13
+ 39.34 Эюп 42.6
+ 40.1 Эюп 38.1
+ 40.2 Эюп 38.3
+ 40.3 Эюп 32.2
+ 40.4 Эюп 37.4
+ 40.9 Збр 97.1; Еш 59.16
+ 40.10 Сай 22.4
+ 40.23 Ехо 9.15,

+ 41.1 Эюп 3.8; 40.20; Збр 73.14; 103.26; Еш 27.1

+ 41.3 Чыкъ 9.29; Збр 23.1
+ 42.2 Баш 18.14; Йрм 32.17; Мт 19.26
+ 42.3 Эюп 38.2
+ 42.4 Эюп 38.3; 40.2
+ 42.6 Эюп 2.8
+ 42.7 Эюп 2.11

+ 42.8 Баш 20.7; Сай 23.1; 1 Тар 15.26; Якъ 5.16

+ 42.9 Эюп 2.11
+ 42.10 Еш 40.2; 61.7
+ 42.11 Эюп 19.13
+ 42.13 Эюп 1.2
+ 42.15 Сай 27.1-8
+ 42.16 Баш 50.23

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Тарихий Китаплар

- Эюп

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери